'920 
Scheikunde. — De Heer Holleman biedt eene mededeeling aan 
van den Heer C. H. Sluiter over: „De invloed der hydratatie 
en der afwijkingen van de ideale gaswetten in waterige zoutop- 
lossingen op het stol- en kookpunt” . 
(Mede aangeboden door den Beer J. D. van der Waals). 
Wanneer men de ,,irrationaliteitscoeffieient (factor i) volgens van 
’t Hoef”, van goede electrolyten op de bekende wijze niet de 
telephoonbrug van Kohlrausch voor verschillende verdunningen 
bepaalt uit de formule z = 1 — j— {n — 1) a, waarin n het aantal ionen, 
A v 
dat één molecuul kan leveren en a de dissociatiegraad = — 
"^00 
voorstelt, (A = aequivalent geleidingsvermogen), dan blijkt deze met 
toenemende verdunning vrij regelmatig aan te groeien, totdat de 
theoretische grens ongeveer bereikt is. 
Tracht men langs andere wegen, n.1. door meting der stolpunts- 
daling of der kookpuntsverhooging der oplossingen, de waarde van 
i te benaderen volgens de formule : 
Waargenomen Stolp. dl. of kookp. verh. 
1 Molekulaire Stolp. dl. of kookp. verh. X c' 
waarin c' het aantal grammol. zout per 1000 gr. water voorstelt, 
dan blijken de aldus gevonden waarden, vooral bij geconcentreerde 
oplossingen, zeer slecht met de eerstgenoemden overeen te stemmen. 
Tweeërlei oorzaken kunnen voor deze afwijkingen worden aan- 
gevoerd. Ten eerste de hydratatie der zoutmoleculen en van hun 
ionen, waardoor een gedeelte van het water als oplosmiddel onwerk- 
zaam gemaakt is. Zoodoende zal in de laatste formule voor c' een 
kleinere waarde gebruikt worden, dan wanneer men werkelijk het 
zout op 1000 gr. oplosmiddel had betrokken. De berekende waarde 
van i zal dus grooter zijn dan zonder hydratatie het geval zou zijn. 
Bij hooge concentraties zal de hoeveelheid als hydraatwater onttrok- 
ken oplosmiddel grooter zijn dan bij kleine concentraties, zoodat de 
invloed op i in het eerste geval het grootst zal zijn. Tevens zullen 
sterk gehydrateerde zouten zooals MgCl 2 en CaCl„ grooter verschillen 
van i vertoonen, dan weinig gehydrateerden, zooals NaCl en KCl. 
De tweede oorzaak der afwijkingen ligt in de betrekkelijke toepas- 
baarheid der zoogenaamde „ideale gaswetten”. Wanneer de invloed 
der factoren a en b volgens van der Waals op de gasdrukking ook 
geldt voor de osmotische drukking der oplossingen, dan zullen hun stol- 
en kookpunten daar eveneens door beïnfluenceerd worden. Men 
mag zoutoplossingen vergelijken met gassen van hoog moleculair 
