921 
gewicht, daar de massa der gehydrateerde deeltjes betrekkelijk groot 
zal zijn. Bij concentraties van ongeveer één grammol. per L. mag 
men dan verwachten, dat de factor h (volumen der deeltjes) een 
sterker invloed uitoefent dan de factor a (evenredig met de onder- 
linge aantrekking der deeltjes). De osmotische drukking, dus ook i, 
zal dan grooter zijn, dan men zonder die factoren verwachten zou. 
Bij deze groote concentraties werken de hydratatie en de laatstge- 
noemde omstandigheid dus in dezelfde richting op i. 
Wanneer bij kleinere concentraties a de overhand krijgt, zal de 
osmotische drukking, dus ook i, kleiner worden, dan volgens de 
ideale gaswetten het geval zou zijn. Nu is het in het algemeen de 
vraag of a behalve den invloed van b ook dien van de hydratatie 
bij een of ander zout kan overwinnen, zoodat i werkelijk kleiner 
wordt, dan zonder één dezer storende factoren het geval zou zijn. 
Bij de bepaling van A hebben we alleen te maken met het aantal 
ionen dat in een zeker volumen der oplossing aanwezig is, zoo- 
dat genoemde storende factoren hier geen invloed uitoefenen op de 
berekening van i. 
De verhouding 
Av_ 
A<x) 
geeft dus de werkelijke waarde 
van i aan, wanneer V de reciproke waarde van het aantal grammol, 
per 1000 cc. oplossing voorstelt. 
In hoeverre deze overwegingen in overeenstemming zijn met de 
uitkomst van i bij NaCl, KC1, Mg Cl, en Ca Cl, heb ik trachten na 
te gaan door meting van A , stolpüntsdaling en kookpuntsverhooging 
bij gelijke concentraties en temperaturen. De inrichting der proeven 
liet niet toe directe bepalingen bij gelijke concentraties te doem 
Daarom heb ik door graphische interpolatie deze waarden van i zoo 
goed mogelijk benaderd. Feitelijk moest ik A bij de stol- en kook- 
punten der oplossingen bepalen, inplaats van bij 0° en 100°, zooals 
ik gedaan heb. Daar de verandering van i met de temperatuur 
echter zeer langzaam is, zou deze correctie niet opwegen tegen de 
onnauwkeurigheden, welke dan door de groote experimenteele moeilijk- 
heden zouden ontstaan. 
Ook heb ik mij bezig gehouden met de berekening van i uit 
verzadigde dampspanningsbepalingen der zoutoplossingen, waarbij 
men dezelfde afwijkingen kan verwachten als bij de dynamische 
bepalingen. Ondanks uitvoerige en tijdroovende proefnemingen is 
het mij niet mogen gelukken langs dezen weg uitkomsten te ver- 
krijgen, die nauwkeurig genoeg waren om bovenbedoelde waarden van 
i te contröleeren. Als resultaat wil ik hiervan slechts mededeelen, 
dat i, tot op één decimaal nauwkeurig bepaald, langs statischen en 
dynamischen weg dezelfde uitkomsten opleverde. 
GJL 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIÜ. A°. 1914/15. 
