(Jen kritischen druk gekomen was. Natuurlijk werd na iedere compressie 
eenige minuten gewacht en goed met den electromagnetischen roerder 
geroerd, zoodat van een rest van verwarming door de adiabatische 
samenpersing, geen sprake meer kon zijn, wanneer beoordeeld werd 
of condensatie had plaats gegrepen. Daarna werd weder trapsgewijze 
tot lagere drukkingen overgegaan en gezien, wat telkens bij een stapje 
verder de uitwerking was van een zeer geringe ontspanning, l / , 0 
atmosfeer bijv. Na elke expansie werd dan eveneens weder gewacht 
tot gerekend mocht worden, dat het gas de oorspronkelijke tempera- 
tuur weer had aangenomen. Bewegen wij ons op deze wijze langs 
eeti isotherm dicht boven dan treedt in de nabijheid van den 
kritischen toestand bij een kleine plotselinge (en dus nagenoeg adiaba- 
tische) expansie een meniscus op, die bij goed roeren weer verdwijnt. 
Zoolang de gevolgde isotherm nog beneden Tk ligt, verdwijnt de door 
een zeer kleine expansie te voorschijn geroepen meniscus bij roeren niet. 
Als kritisch punt werd tenslotte aangenomen een punt, waarbij 
tengevolge van een geringe expansie de meniscus in liet midden van 
den buis verscheen en bij het op temperatuur komen weer midden 
in de buis verdween. De kritische temperatuur kon zoo op ongeveer 
Va o ° C. gemakkelijk bepaald worden. Bij eene volgende gelegenheid 
zal omtrent deze methode onder mededeeling van getalwaarden uit- 
voeriger worden bericht. 
Opmerkelijk is dat het niet gelukte de kritische opalescentie waar 
te nemen x ) ofschoon wij bij de proeven temperatuur en druk volkomen 
in onze macht hadden, en ook de waarneming van de verschijnselen 
in het piëzometerreservoir, wat het volkomen doorzichtig blijven der 
wanden betreft, niets te wenschen overliet. De uitkomst, dat de 
opalescentie niet dan zeer zwak kan zijn, is te meer zeker daar met 
zorg naar de opalescentie werd gezocht, omdat reeds vroeger het 
uitblijven daarvan een van ons (H. K. O.) was opgevallen. 
§ 2. Bereidingen. De zuurstof werd bereid uit zuiver, omgekrystallb 
seerd kaliumhypermanganaat, dat daartoe verhit werd in een geheel 
uit glas geconstrueerden toestel en geleid werd over verhit geplatineerd 
asbest. De toestel die in Med. N°. 78 § 11 hiervoor gediend had, was bij 
eene reconstructie door Dr. C. A. Crommklin verbeterd, doordat de buizen 
p Deze proeven werden verricht in 1911. Bij het nagaan van de literatuur bij 
het schrijven van deze mededeeling vinden wij het uitblijven der opalescentie het 
eerst vermeld in eene voorloopige mededeeling van E. Gardoso, Eléments critiqnes 
et phases coëxistantes des gaz permanents (II). Arch. d. Sc. phys. et nat. 15 Aoüt 
1914 p. 137. 
Gardoso geeft ook eene gedeeltelijke verklaring met behulp van de theorie van 
Smoluchowski en de wet der overeenstemmende toestanden. 
