Fig. 1. 
van boezem en kamer allebei kan de rhytmehalveering in eens 
optreden (n.1. ten opzichte van de sinuscontracties). 
Na deze rhytmehalveering is de a-v tijd weer verkort, de prikkel- 
baarheid van de kamer verbeterd : een extraprikkel gedurende de 
diastole geeft weer een extrasystole, maar nu zonder compensatoire 
pauze ; de rij der kamercurven is slechts één boezemsystole opge- 
schoven. De duur van deze extraperiode -f- de duur van de 
voorafgaande periode is nu gelijk aan den duur van 1 l / 2 hartperioden. 
Als nu dit gehalveerde rhytme van de kamer een korten tijd 
bestaan heeft, dan kan ik met één inductieslag gedurende de diastole 
dit rhytme weer terugvoeren tot het oorspronkelijke, dat dan weer 
eenigen tijd kon blijven bestaan : een kunstmatige rhytmewisseling 
dus. Dit experiment is als volgt te verklaren : In de eerste 
plaats staat vast, dat de metabole toestand van de hartspier wel 
zóó was, dat het hart in het normale rhytme kon pulseeren ; dan 
ontbraken de physiologische prikkelingen van den boezem komend 
ook niet, want de kamer alleen klopte in het gehalveerde 
rhytme ; en toch zou dit gehalveerde rhytme bewaard gebleven 
zijn, als ik niet door een extraprikkel had ingegrepen. De oorzaak 
ligt hierin, dat de systolen van het gehalveerde type veel grooter 
en breeder zijn dan die van het niet gehalveerde. Elke stystole 
op zichzelf van het gehalveerde type heeft dus een grootere 
refractaire periode, zoodat elke tweede boezemsystole niet door de 
kamer kan worden beantwoord. De hartekamer zit dus als ’t ware 
gevangen in haar eigen rhytme ; was er nu maar één smallere 
systole met een kleinere refractaire periode tusschen, dan zou het 
