en hun geringe massa tusschen de geweldige hoeveelheden van 
al het andere wat daar tot bezinking komt; maar ver van land en 
in zeeën, dieper dan 5000 M. in welke kalkskeletten bij het bezin- 
ken uit het plankton opgelost worden, zijn zij het immers ook, die, 
hoe gering hun massa ook is, een groot deel, somtijds het allergrootste 
deel, uitmaken van al wat ten slotte op den bodem tot bezinking komt. 
Met recht mag men daarom zeggen, dat radiolariën en mangaan- 
concreties tot de meest kenmerkende bestanddeelen van abyssische 
afzettingen belmoren, en dat van mangaanknollen die radiolariën 
bevatten met stelligheid mag worden aangenomen, dat zij in de 
diepste deelen der oceanen zijn gevormd. 
Plaatsen, waar concreties van mangaanerts in mesozoïsche 
diepzeeaj zettingen zijn gevonden. 
Concreties van mangaanerts zijn gedurende de geologische expeditie 
naar den Timor-archipel in de jaren 1910 — 1212 in triassisehe en 
jurassische diepzeeafzettingen van het eiland Timor en het fraaist 
in jurassische van het eiland Rotti ontdekt, terwijl zij ook in de 
praecretaceïsche, waarschijnlijk jurassische, abyssische afzettingen, 
die een zeer uitgestrekt terrein in West- en Oost-Borneo innemen, 
door mij reeds vroeger zijn waargenomen. 
De gesteenten, wier onderzoeking bewijsmateriaal voor hetgeen in 
deze mededeeling is vervat, hebben geleverd, zijn verzameld : 
a. in 1894 in Centraal-Borneo door den schrijver ; 
b. in A 898— 1900 door Prof. A. W. IMieuwenhuis in het stroom- 
gebied van de Mahakkam in Oost-Borneo ; 
c. in 1902 door Van Maarseveen in de Long Keloli, een onbe- 
duidende rechter zijrivier van de Long Kelai, den rechter hoofdtak 
van de Berau in Oost-Borneo ; 
d. in 1911 door de Nederlandsche Timor-expeditie onder leiding 
van den schrijver op het eiland Timor ; 
e. in 1911 en 1912 door het lid dier expeditie Dr. II. A. Brouwer 
op het eiland Rotti. 
Het geheele materiaal, behalve dat van Centraal-Borneo, is gehuis- 
vest in het geologisch museum van de Technische Hoogeschool te Delft. 
De wijze, waarop mangaan in de gesteenten is opgehoopt. 
In deze gesteenten is de mangaan op verschillende wijze opgehoopt: 
1°. als korrels, dus ophoopingen van zeer geringen om vang, die 
door het geheele gesteente verspreid liggen en veelal zoo klein zijn, 
dat zij eerst bij mikroskopisch onderzoek als zoodanig herkenbaar 
worden. Deze wijze van ophooping is vooral algemeen in de roode 
