1207 
Natuurkunde. — De Heer Haga doet, namens den Heer F. M. 
Jaeger, eene mededeeling: „Over een Nieuw Verschijnsel hij 
de Buiging van Röntgenstralen in dubbelb rekende Kristallen.” 
§ 1. Voor eenigen tijd hebben Haga en Jaeger 1 ) een en ander 
medegedeeld omtrent de buiging van de RöNTGENStralen door den 
cordiëriet, van welken ons zeer fraaie, volkomen doorzichtige en 
homogene kristalplaatjes ten dienste stonden, welke parallel aan de 
drie pinakoïden : {100}, {01 0} en {001 } geslepen waren. Bij die ge- 
legenheid bleek het, dat bij dit, tot dusverre als rhombisch-bipyra- 
midaal beschouwde mineraal, het Röntgen ogram van het plaatje 
parallel aan {001} inderdaad twee onderling loodrechte symmetrie- 
v lakken en eene tweetallige as vertoonde, maar dat de beelden, 
welke bij doorstraling Van de plaatjes, parallel {100} en {010} verkre- 
gen werden, slechts één vertikaal symmetrie- vlak bezaten. 
Deze kombinatie van symmetrie- elementen is juist die, welke aan 
rhombisch-hemimorfe kristallen zou toekomen. 
Het moet echter opgemèrkt worden, dat deze bevinding in strijd 
is met de gevolgtrekkingen, welke men uit de theorie dezer ver- 
schijnselen, met betrekking tot de te verwachten symmetrie der 
RöNTGENOgrammen zou moeten maken. 
De vraag, welke de symmetrie der RöNTGENOgrammen zal zijn, 
die aan kristallen van bepaalde symmetrie zullen toekomen, is vrij 
gemakkelijk te beantwoorden. Eene dergelijke beschouwing werd in 
1913 het eerst geleverd door Gr. Friedel 2 ), die daarbij tot de slotsom 
kwam, dat onder geene omstandigheden zóódanige symmetrieën der 
kristallen in hunne RöNTGENbeelden tot uiting kunnen komen, welke 
gekenmerkt zijn door het gemis van een symmetrie-centrum. 
De redeneering van Friedel komt in hoofdzaak op het volgende 
neer. Hij leidt het aan hemiëdrische en tetartoëdrische kristallen toe^ 
komende komplex van symmetrie-eigenschappen af uit die, welke voor 
de volvlakkige vormen kenmerkend zijn, en wel door onttrekking van 
bepaalde symmetrie-elementen aan de symmetrie-groepen dezer laatste, 
daarbij gebruik makende van het welbekende feit, dat in alle vol- 
vlakkige kristallen elk sy mmetrie-vlak korrespondeert met eene daar- 
op loodrecht staande twee-tallige symmetrie-as. Dit laatste is zoo, omdat 
alle volvlakkige vormen een symmetrie-centrum bezitten, en zulk 
een symmetrie-centrum, gekombineerd, hetzij met een symmetrie-vlak, 
hetzij met eene eventallige symmetrie-as, steeds de aanwezigheid van 
b H. Haga en F. M. Jaeger, deze Verslagen, 23, 480, (1914). 
g ) G. Friedel, Gompt rend. de 1’Acad. des Sciences, Paris 157, 1533, (1913). 
79 * 
