1214 
§ 5. Geheel anders echter wordt nu de zaak, zoodra men met 
optisch-tweeassige kristallen te doen krijgt, d.w.z. met zulke, welke 
in alle richtingen dubbelbrekend zijn, en wier aether-anisotropie zich 
dus in alle richtingen kenbaar maakt. 
Om de eenvoudigste voorbeelden het eerst te nemen, werd begon- 
nen met rhombische kristallen. Daaruit werden plaatjes geslepen, 
welke nauwkeurig parallel aan de drie pinakoïden {100}, {010} en 
{00 1 } waren. Het was dus te verwachten, dat elk der drie beelden 
symmetrisch zou zijn naar twee onderling loodrechte symmetrie- 
vlakken, terwijl de normaal op de plaat eene tweetallige as zou zijn. 
Vooreerst werd het onderzoek verricht met plaatjes uit een fraai, 
waterhelder kristal van het rechtsdraaiende natrium-ammonium-tartraat: 
Na (NH 4 )C 4 H 4 0 6 -j- 4 H 3 0. De kristallografische metingen waren in 
volkomen overeenstemming met die van Rammelsberg : het zout is 
rhombisch-bisphenoïdisch, en heeft dus als symmetrie-elementen alleen 
drie onderling loodrechte, tweetallige assen, maar noch eenig sym- 
metrie-vlak, noch een symmetrie-centrum. 
In tig. 6, 7 en 8 op Plaat IV zijn de stereogratische projektie’s 
der verkregen RöNTGENogrammen weergegeven ; op Plaat II zijn in 
tig. 5 en 6 bovendien de oorspronkelijke fotografiëen weergegeven 
voor de plaatjes parallel aan {010} en. {100}. 
Ondanks een expositie-duur van drie uren nl., waren de indrukken 
op de fotografische plaat in het geval van het plaatje, evenwijdig 
aan {001 } uiterst zwak; daarbij lagen de vlekken zeer ver van het 
centrum der plaat, waarmede ten deele de geringe intensiteit der 
vlekken in verband kan staan. 
Toch was de symmetrie (zie fig. B) naar twee onderling loodrechte 
vlakken op dit beeld duidelijk te erkennen. Hetzelfde feit, dat in 
ééne der drie hoofdrichtingen de doorstraling zoo opvallend zwakker 
effekt heeft, dan in de beide andere, zullen wij ook in andere gevallen, 
bijv. bij den hambergiet, (zie beneden) opnieuw kunnen konstateeren. 
Terstond moet het opvallen, dat het resultaat in allen deele met 
de eischen der theorie in tegenspraak is ! 
De projektie, (tig. 7) van het beeld, dat verkregen werd bij door- 
straling volgens de 6-as (plaatje parallel {010}), bezit slechts één 
enkel symmetrievlak : er is dus geene tweetallige as, en evenmin een 
symmetrie-centrum aanwezig. Het symmetrie-vlak i.c. is parallel aan 
{001}. Het optische assenvlak van het kristal is evenwijdig aan {100}, 
terwijl de c-as eerste bissectrix is, en van negatief karakter. Op de 
foto worden dus blijkbaar alle overeenkomstige punten gemist, welke 
in richtingen parallel de a-as zouden liggen ; d. w. z. parallel aan de 
richting van de kleinere aether-elasticiteit. 
