1273 
§ 3. Het is nu echter blijkbaar van groot belang, om juist voer 
dit theoretisoh-eenvoudigste geval, n.1. dat, waarin door de gelijkheid 
der substituenten, zich de ..dissymetrie moleculaire” enkel en alleen 
door de ruimtelijke groepeering van gelijke dingen openbaart, — 
het volledige bewijs te leveren, dat ook hiér Pasteur’s principe 
geheel en al opgaat; m.a. w. moet, naast de tegengestelde optische 
aktiviteit der verkregen komponenten, ook het bewijs voor hunne 
kristallonomische enantiomorfie geleverd worden. Het is met dit doel, 
dat de in het volgende beschrevene onderzoekingen verricht zijn. temeer, 
daar er gevallen bekend zijn, waarin ook bij onmiskenbare optische akti- 
viteit van koolstofverbindingen, de enantiomortie niet bewezen kon wor- 
den, zooals bijv. indertijd dooi 1 mij gekonstateerd werd bij het lupeon 1 ). 
Het bewijs voor het optreden der betr. isomeren in enantiomorfe 
kristalvormen is, volgens Werner, tot nu toe nog alleen in één 
erdcel geval geleverd, n.1. bij het rhodiumoxaalzuur kalium : 
\llho (C a 0 4 ) 3 j K 3 -j- 1 H. 2 0 ; daar echter deze kristallen volgens den 
genoemden onderzoeker triklien zouden zijn, zoo kunnen ze blijkbaar 
in dat geval slechts tot de pediale klasse belmoren, waarbij van 
eenige symmetrie in het geheel geen sprake meer is. Boven- 
dien is het bekend, dat ook stoffen, die niet optisch-aktief zijn, 
in deze klasse kunnen kristalliseeren ; ja, een in dit verband al 
zeer sterk sprekend voorbeeld werd destijds door mij gevonden 
bij het inaktieve cliaethyleencliamine-diïsorhoclanato-cliromichloride : 2 ) 
Aein) 2 
Cr 
'XCS ) 2 
Cl, dat toch uit hoofde zijner ruimtelijke konfiguratie 
evenzeer als eene racemische verbinding van twee spiegelbeeldvormen 
moet worden aangezien. Het optreden dezer triklien-pediale symmetrie 
is dus voor het strikte bewijs een niet zeer gunstig moment, en het 
is dus noodig, om het bedoelde kristallografische bewijs in minder 
twijfelachtige gevallen en aan met hoogere kristallografische sym- 
metrie begiftigde stoffen, afdoende te leveren. In het volgende zal 
blijken met welk resultaat. 
symmetrie-centrum, noch een spiegelvlak kunnen bezitten ; liet omgekeerde dezer 
stelling is echter niet waar. Zoo zijn er bijv. onder de S2 mogelijke symmetrische 
groepen der kristalkunde ( n = 1, 2, 3, 4 en 6), er al reeds drie, welke geene 
spiegelvlakken bezitten, en toch niet van hunne spiegelbeelden verschillen (n.1. als 
er ééne enkele as der tweede soort is, waarvoor (n = 2, 4 of 6 is) ; en er zijn 
meerdere groepeeringen, die geen symmetrie-centrum hebben, en die toch met hun 
Spiegelbeelden dekbaar zijn. Overigens zijn assen der tweede soort, wier orde-getal 
n door vier deelbaar is, nimmer door eene kombinatie van assen der eerste soort 
met een symmetrie-centrum of met een spiegelvlak te vervangen. 
0 F. M. Jaeger. Zeits. f. Kryst. 44. 568. (1908). 
2 ) F. M. Jaeger. Zeits. f. Kryst. 39. 579. (1904). 
