1286 
en linksdraaiende kristallen in deze gevallen redelijkerwijze niet 
langer blijven volhouden. 
§ 8. Wanneer wij dus nu de hier vermelde en later in bijzonder- 
heden mee te deelen feiten samenvatten, dan kan als bewezen gelden, 
dat de hiteo-triaethyleendiamine-kobalti- zouten alle, — overeenkomstig 
het beginsel van Pasteur, — aan eene met haar spiegelbeeld niet- 
dekbare ruimtelijke konfiguratie in hunne molekulen, zonder uitzon- 
dering eene enorme optische aktiviteit in oplossing paren ; dat echter 
de enantiomorfie der kristalvormen weliswaar kan optreden, doch 
blijkbaar niet steeds moet optreden, of althans, ondanks de kolossale 
waarden voor de rotatie, zóó zwak uitgesproken is, dat zij niet meer 
aantoonbaar is. Daaruit kan men dan voorts het besluit trekken, dat 
de optische aktiviteit der molekulen wel hoofdzakelijk bepaald wordt 
door de in Pasteur’s zin opgevatte „asymmetrische kontiguratie” der 
substituenten, en zelfs enorme bedragen kan hebben in die gevallen, 
waarin zulke ,,onsymmetrisch”-gegroepeerde subsituenten chemisch 
identiek zijn. Maar voor het optreden der kristal-enantiomorfie weegt 
daarnaast ongetwijfeld de chemische ongelijksoortigheid dier substituen- 
ten blijkbaar het zwaarst: in dien zin is de beteekenis van de Le 
Bel-Van ’t HoFF’sche „asymmetrische atomen” voor het geheele pro- 
bleem meer begrijpelijk geworden. Eigenlijk moet men dus in de 
beschouwing van het vraagstuk twee invloeden onderscheiden : a) die 
der met haar spiegelbeeld niet-dekbare ruimtelijke groepeering, — 
onverschillig of de substituenten gelijk, dan wel ongelijk zijn, en 
of het molekuul nog andere aanwijsbare symmetrie-elementen (assen der 
eerste soort) bezit, ja dan neen ; en h) de min of meer sterk uitgesproken 
chemische verschillen tusschen die op de sub a) genoemde wijze gegroe- 
peerde molekuulbouwsteenen. De invloed sub a) bepaalt in hoofdzaak 
het verschijnsel der optische aktiviteit, die sub h) de min of meer sterk 
uitgesproken enantiomorfie der kristalstruktuur, en daarmee de pola- 
riteit van homologe richtingen daarin. Het geval der „asymmetrische 
atomen” is dus alleen als een blijkbaar uiterst gunstig moment voor 
het tot stand komen van het komplete, in Pasteur’s pi incipe geformu- 
leerde, verschijnsel te beschouwen : beide invloeden zijn daar op elkaar 
gesuperponeerd, omdat in de meeste gevallen, waarin aan h) voldaan 
is, ook aan a) voldaan wordt. Heeft men den invloed b) niet, doch 
alleen dien, welke sub a) genoemd werd, — - zooals in het door ons 
gekozen eenvoudige geval der onderzochte kobalti-zouten, — dan 
kan nog wel een enantiomorfe bouw in' den vasten toestand tot 
uiting komen ; maar hij kan ook blijkbaar geheel ontbreken of niet 
aan te toonen zijn. In ons geval behoort onder de omstandigheden, 
