1378 
de periodiciteit van liet vulkanisme wellicht kunnen verklaren. *) 
Zoo zou een optreden van liet vulkanisme verwacht mogen worden, 
in die deeleu der aardkorst buiten de G.S. gelegen, welke zich door 
een of andere oorzaak, in centripetale richting bewegen of kort te 
voren bewogen hebben. 
Zoude aldus wellicht van een groot aantal vraagstukken omtrent 
de wijze van ontstaan en omtrent het mechanisme van liet vulka- 
nisme, eene oplossing geboden zijn, de vraag blijft of het aannemelijk 
mag worden geacht, dat het in de vaccuolaire-ruimten der sedimen- 
taire gesteenten aanwezige zeewater, daarin nog aanwezig zal zijn, 
wanneer het sediment in diepten is aangeland, waar smeltings-tem- 
peraturen heerschen. 
De dampspanningen toch welke aldaar zouden moeten heerschen, 
zouden het in de vaccuolaire ruimten aanwezige water, reeds lang 
daaruit hebben moeten verdrijven, voor het sediment in de nabijheid 
van die liooge temperaturen ware aangeland, zou men kunnen meenen. 
Nu is echter bekend dat de wrijvingsweerstand in vaccuolaire 
buizen (welke zich tegen zulk een uitdrijven verzetten zou) zeer 
groot is en, bij een gelijk debiet, per tijds-eenheid evenredig is mei 
de lengte en omgekeerd evenredig met de vierde (4 c j macht van den 
straal. 
Hoe groot deze weerstand is, in betrekkelijk poreuse gesteenten, 
als b.v. bontzandsteen, blijkt wel uit een noot van A. Daubréh, naar 
aanleiding van zijn proeven omtrent de capillariteits-werking (J . p. 239). 
Hij vestigt er de aandacht op dat een dunne schijf (2 cM.j van 
bontzandsteen, die een met water ten deele opgevulde ruimte volko- 
men afsluit, in staat is te verhinderen dat de waterdamp zich (door 
dien steen heen) naar buiten ontlast, zelfs wanneer die damp een 
spanning heeft van verscheidene atmosferen. 
Nemen wij hierbij in aanmerking dat in verhouding de doorsneden 
der capillaire buisjes in zanden meer dan duizend maal zoo groot 
kunnen zijn dan die in kleien, dan zouden wij ons eenigermate eene 
voorstelling kunnen maken van de reusachtige (oneindig groote) 
weerstanden welke in fijnkorrelige gesteenten aanwezig kunnen zijn. 
(Omgekeerd evenredig met.de 4 (le macht van den straal). 
Waar nu bovendien uit het geologisch onderzoek van vouwings- 
gebieden gebleken is, dat de dikten van dergelijke tijnkorrelige lagen 
] ) Het zij mij vergund er hier de aandacht op te vestigen, dat het niet meer 
aanwezig zijn op de maan van water in vloeibaren toestand en de afwezigheid 
der daardoor veroorzaakte erosie, sedimentatie en isostatische bewegingen, wellicht 
in causaal verband staan tot de afwezigheid van periodiciteit van het maan-vulka- 
nisme, in tegenstelling met het aard-vulkanisme. 
