1459 
moest de amplitudo der schommelingen bij die draaiing veranderen. 
^Na compensatie van het aard magneetveld was deze azimuth-gevoe- 
ligheid van het effect verdwenen. 
Er bleef ten slotte een duidelijke dubbele uitslag van 4,5 mM. over. 
Om ons ervan te overtuigen dat dit het gezochte effect was, 
maakten wij vooreerst gebruik van de omstandigheid dat, zooals 
boven gezegd is, het werkzame koppel een kwart trillingstijd in 
phase van den stroom en de magnetisatie moet verschillen. Brengt 
men nu een permanenten magneet in de nabijheid van den klos 
(zoodat het effect III ontstaat) dan komt bij het koppel B^cosutt, 
waarom het ons te doen was, een ander dat dezelfde, of de tegen- 
gestelde phase als de magnetisatie heeft, en dus een kwart trillings- 
tijd van Bj cos tot verschilt. De amplitudo van het resulteerende koppel 
moet dan steeds grooter dan B x worden, wat ook het teeken van 
het nieuwe koppel moge zijn. Werkelijk vonden wij dat de verbree- 
ding van het lichtbeeld steeds grooter werd als wij een magneet 
bij de klos brachten. 
Verder moest de grootte van het theoretisch voorspelde effect op 
een dergelijke wijze van het wisselende veld afhangen als de mag- 
netisatie zelve. Dit werd nagegaan en bevestigd gevonden. 
Ten slotte zullen we de grootte van het waargenomen effect met 
de theoretisch berekende waarde vergelijken. Nemen wij voor de 
verkregen verzadigingsmagnetisatie van ijzer 1200, zoo vindt men, 
daar het volume van het staafje 0.16 cM 3 . is, I s = 192. Door directe 
waarneming van de torsietrilling in het wisselend veld werd gevonden 
K — 0,533. 
Daar Q = 0,0065 
volgt uit (16) 
|«J = 0,0036. 
Dit geeft voor een schaalafstand van 45 cM. als dubbele uitslag 
4|«j. 45 = 0,65 terwijl wij experimenteel 0,45 vonden. 
Hierbij moet opgemerkt worden dat de theoretisch berekende 
waarde eene bovenste grens is, hoofdzakelijk daar het omslaan van 
het magnetisme niet onmiddellijk gebeurt. Voornamelijk de ontmag- 
netiseerende werking van de vrije polen maakt dat de staaf eerst 
bij sterke velden tamelijk goed verzadigd is. 
§ 6. Bepaling van de phase. 
Wij hebben reeds gezegd hoe bewezen kan worden dat het 
werkzame koppel een kwarttrillingstijd in phase van de wisselende 
magnetisatie verschilt. Uit liet vroeger (§ 3) gezegde volgt verder 
