9(5 
blijkt duidelijk dat in de periode 1848 — 74 de term Br. I en 
de empirische term elkaar zoo zeer tegenwerkten, dat ze beide kon- 
den worden weggelaten zonder dat de middelbare waarde hierdoor 
noemenswaardig toeneemt, en dat dus uit deze jaren schijnbaar lot 
het niet bestaan van Brown I moest besloten worden, terwijl in de 
periode 1890 — 1910 de verhoudingen juist omgekeerd waren. 
Verder blijkt dat de middelbare waarden I d.i. die der residuen 
na het aan brengen van den empirischen term, overal aanmerkelijk 
kleiner zijn dan de waarden II. Zijn de eerstgenoemde alleen aan 
toevallige fouten toe te schrijven, dan moeten zij ongeveer gelijk 
zijn aan de middelbare fouten waarmede de k en Je gevonden worden 
bij hunne afleiding uit de vergelijkingen voor elk jaar 
r — o -j- h sin g -j- h cos g 
Deze middelbare fouten zijn nu berekend voor de drie jaren 1893, 
1901 en 1908 en er werd gevonden : 
H h p l- 
1893 ± 0"272 ± 0''274 
1901 ± 0.321 ± 0.330 
1908 rt 0.274 dh 0 291 
Wij mogen dus voor deze middelbare fout gemiddeld de waarde 
± 0''30 aannemen, terwijl voor de middelbare waarde der residuen 
in h en k voor de jaren 1890 — 1910 ± 0"38 gevonden wordt en 
wij kunnen deze overeenstemming vrij bevredigend noemen. 
Wij mogen dus besluiten : 
1°. De realiteit van onzen empirischen term staat vast; 
2°. Wanneer zijn invloed, nevens die van alle theoretische termen, 
aan de waarnemingsuitkomsten voor h en /■ is aangebracht, kunnen 
de overblijvende gedeelten waarschijnlijk aan toevallige fouten worden 
toegeschreven. 
Ten slotte nog enkele opmerkingen die zich vastknoopen aan een 
anderen vorm, waartoe onze empirische term kan herleid worden. 
Prof. E. van de Sande Bakhuyzen maakte mij opmerkzaam op het 
merkwaardige feit dat de periode van den aan g toegevoegden hoek 
X binnen de waarnemingsfouten overeenstemt met den omloopstijd 
van het maansperigaeum (liet verschil in jaarlijksche beweging bedraagt 
O u .33). Daar nu de lengte van het perigaeum voor 1900.0 334°. 3 
bedraagt, kan voor onzen term ook geschreven worden, als / de 
middelbare lengte der maan voorstelt : 
-j- 0"66 sin (/— 89°. 9) — — 0"66 cos l. 
Over de mogelijke beteekenis van onzen term zal, naar aanleiding 
dezer transformatie, Prof. v. n. Sande Bakhuyzen nog eene korte 
