158 
hoogte h l heeft bereikt, die men aan eene achter de kapillair ge- 
plaatste millimeterschaal kan aflezen, belet men het verder opstijgen 
der vloeistof door tusschen de elektroden C en D (bij I\ en 1\) 
een zeker potentiaalverschil [E x ) aan te leggen. Op grond der 
onderzoekingen van G. Wiedemann en die van von Helmholtz e. a. J ) 
kunnen wij dan schrijven : 
P—h l — k E l ....... (I) 
waarin P de gezochte osmotische druk der oplossing is en k eene 
konstante. 
Schakelt men nu het genoemde potentiaal-verschil uit, dan zal 
ten gevolge der osmose de vloeistof weder in de kapillair gaan 
stijgen. Heeft zij de hoogte h. 2 bereikt, dan legt men weer een nieuw 
potentiaalverschil (E. 2 ) tusschen P x en P 2 aan, zoodanig, dat de vloei- 
stofkolom wederom blijft stilstaan. 
Nu geldt de betrekking: 
Uit (1) en (2) volgt : 
P—h, = kE 2 
(2) 
P — A, 4- Oi — 
ff; 
E-E x 
waarmede de gezochte osmotische druk bekend is. 
De groote moeilijkheden, die liet gebruik van semipermeabele 
wanden bij direkte meting van den osmotischen druk met zich 
brengt, worden op de boven geschetste wijze ondervangen. Die 
moeilijkheden spruiten voort : 
1°. Uit den langen tijd, die noodig is, eer de eindtoestand wordt 
bereikt. Gedurende dezen treedt diffusie en daarmede koncentra- 
tieverandering der te onderzoeken vloeistof op. Hier meet men in 
’t begin, wanneer de stijging door de osmotische werking het. snelst 
is en de meting is na korten tijd afgeloopen, zoodat diffusie ver- 
meden wordt. 
2°. Uit het feit, dat de semipermeabele wand éénzijdigen druk 
ondervindt, totdat de eindtoestand is bereikt. Hier wordt de osmoti- 
sche druk door den elektro-endosmotischen gekompenseerd, zoodat de 
wand praktisch geen druk ondervindt. 
3". Door indringen van het oplosmiddel wordt de koncentratie 
der te onderzoeken vloeistof veranderd. Hier daarentegen laat zich 
die koncentratieverandering vermijden, indien men h x , h a en het 
1 urnen der kapillair klein kiest. 
b Zie uitvoerige literatuuropgaaf bv bij G. Wiedemann, Die Lehre von der 
Eleklrizitat, 1 , 993 vv. Braunschweig 1893. Ook Ghwolson, Lehrbuch der Physik 
■i, (Ij 583, Braunschweig 1908. 
