184 
In benzy Ichloride b.v. is de zijketen uit CH., en Cl samengesteld, 
die beide, in de benzolkern zelf aanwezig, een nieuwe groep naar 
p-ö-plaatsen richten ; dit is ook het geval met benzylchloride. In 
benzoëzuur daarentegen is de zijketen uit CO en OH opgebouwd. 
Eerstgenoemd radicaal richt een nieuwe substituent naar de m-plaats, 
OH echter naar /i-o-plaatsen en wel liet sterkst van alle naar die 
plaatsen richtende groepen. Het is dus te verwachten dat de vervan- 
ging van OH door andere atomen of groepen een complex zal doen 
ontstaan, dat een nieuwen substituent ook naar m-plaatsen richt, 
zooals inderdaad voor benzamide, benzaldehyd, benzoëesters enz. is 
aangetoond. Omtrent verdere voorbeelden zij naar mijn werk : die 
directe Eintührung 1 ) enz. bl. 479 verwezen. 
Daar het zeer gewenscht was, bovenstaanden regel aan een verdere 
toetsing te onderwerpen, werd door mij, in vereeniging met de lieeren 
J. Vermeulen en W. J. de Mooy een onderzoek ter hand genomen 
omtrent de nitratie van benzyl-, benzak en benzotrichloride, want 
hiei bij had men het belangrijke voordeel, drie verschillende trappen 
van substitutie in de zijketen, wat betreft de nitratieproducten, te 
kunnen vergelijken, hetgeen bij geen enkele andere substitutie het 
geval is. Zou de regel streng gelden, dan ware te verwachten, dat 
in alle drie gevallen hoofdzakelijk p-o-prod neten ontstaan met slechts 
geringe hoeveelheden m-derivaat, evenals bij toluol. Daar bij de 
nitratie van chloorbenzol in ’t geheel geen m - product ontetaat, ware 
zelts te verwachten, dat bij de intrede van meerdere Cl-atomen in 
de methylgroep, liet meta-gehalte van het nitratieproduct afneemt. 
Omtrent de nitratie van genoemde drie verbindingen vindt men 
in de literatuur vermeld, dat benzylchloride bij nitratie p-o-derivaten 
geeft, daarentegen benzalchloride en benzotrichloride hoofdzakelijk 
het m-nitroproduct. Deze laatste opgave, van Beii.stetn en Kuhlberg 2 ) 
afkomstig, is echter weinig bewijzend. Na de nitratie goten zij nl. 
in water uit, en zetten het olieachtig nitratieproduct direct in nitro- 
benzoëzuur om, waarbij het m-zuur verkregen werd. Brown en 
OiBsoN hebben reeds de opmerking gemaakt, dat bij het in brengen 
van benzalchloride en benzotrichloride in het sterke salpeterzuur eerst 
benzaldehyd resp. benzoëzuur ontstaat en deze pas secundair geni- 
treerd worden. En inderdaad toont de waterige vloeistof ook eene 
zeei krachtige chloorreaetie. Wat de nitratie van benzalchloride 
betreft, heeft Hübner 3 ) reeds aangetoond, dat bij nitratie en daarop 
volgende oxydatie p-nitrobenzoëzuur ontstaat. 
h Leipzig 1910 
*) A. 146, 334 (1868). 
3 ) B. 6, 805 (1873). 
