242 
is ook hier liet licht, dat loodrecht op den invallenden bundel uit- 
treedt, sterk gepolariseerd. 
Bij het onderzoek van het TYNDALL-verschijnsel heb ik mij laten 
leiden door de voorstellingen over toestandsveranderingen in gelatine- 
oplossingen, die ik door de studie van de viscositeit in die oplossingen 
heb verkregen. Deze hoop ik weldra uitvoerig te beschrijven. Om de 
beteekenis van de in deze mededeeling vermelde proeven te kunnen 
aangeven is het noodig een kort overzicht van de langs anderen 
weg verkregen opvatting te laten voorafgaan. 
De eigenschappen van een gelatine-oplossing, onverschillig of het 
een sol, dan wel een gel is, zijn in den evenwichtstoestand door de 
concentratie, door de temperatuur en den druk volkomen bepaald. 
In de meeste gevallen werkt men echter met een oplossing, die zich 
niet in een evenwicht bevindt. Het gevolg daarvan is, dat onder 
constante uitwendige omstandigheden toch veranderingen in de oplossing 
optreden, die een nadering tot het evenwicht bewerken. Bij 60° en 
hooger lieett deze nadering zeer snel plaats: het evenwicht wordt 
hier in enkele minuten bereikt. Bij lagere temperatuur vermindert 
de snelheid, waarmee de oplossing naar het evenwicht toegaat. Bij 
40 duurt het enkele dagen ; bij 20° wordt na 3 weken nog geen 
constante toestand gevonden, en bij 0° is de snelheid der verande- 
ringen onmerkbaar. 
Om de evenwichtswaarde van een variabele bij gegeven concen- 
tratie, temperatuur en druk te vinden, heb ik het evenwicht be- 
schouwd als de grens, waartoe alle verandering in het verloop van 
tijd de oplossing tracht te brengen. Met dit doel werd de voor- 
geschiedenis zoo gekozen dat bij de onderzoekingstemperatuur die 
variabele in éen geval een te groote, in een ander geval een te 
kleine waarde vertoont. Dan zullen wij resp. een afneming en een 
toeneming in het beloop van tijd zien optreden. Als dergelijke be- 
palingen lang worden voortgezet, is het mogelijk de grenzen waar- 
tusschen het evenwicht moet liggen, zeer dicht bij elkaar te brengen. 
De intensiteit van den TvNDALL-kegel bleek nu veranderingen te 
vertoonen, die met deze voorstelling goed overeenstemmen. Hier 
volgt een proef, waarbij het verschijnsel terstond na het bereiken 
van de onderzoekingstemperatuur zwak was en in het beloop van 
tijd toenam; een 2 u / 0 gelatine-glyeerine oplossing werd na een ver- 
warming gedurende 5 minuten op 70° snel in koud water afgekoeld, 
en zoodia de kamei temperatuur bereikt was, werd met regelmatige 
tusschenpoozen van een uur een fotografische opneming gemaakt. 
Uit de verkregen beelden bleek dat de lichtsterkte van het verschijnsel 
steeds was toegenomen. De oplossing had hierbij ook nog een 
