336 
Natuurkunde. — De Heer J. P. Kuenen biedt, mede namens den 
Heer S. W. Visser, eene mededeeling aan: „ De Viscositeit 
van den Damp van Normaal Butaan 
liij de bepaling van de viscositeit van butaandamp werd gebruik 
gemaakt van de transpiratiemethode volgens Rankine J ), een methode, 
die zeer eenvoudig is, weinig damp vereischt, en waarbij de damp 
alleen in aanraking komt met glas en kwik. 
De toestel van Rankine bestaat uit een langgerekte, vertikaal 
opgestelde ö-buis, die om een horizontale as kan draaien. Het eene 
been is capillair, het andere wijd. Door een dalenden kwikdroppel 
in het wijde been wordt de damp door de capillair gedreven. Is de 
droppel onder in de buis gekomen, dan wordt eenvoudig de toestel 
onderste boven gedraaid, en de opnieuw dalende droppel drijft het 
gas in omgekeerde richting door de capillair. De tijd, die verloopt 
tusschen het passeeren van twee op de valbuis aangebrachte strepen, 
wordt gemeten. De geheele buis is opgesteld in een glazen mantel, 
waarin de temperatuur constant wordt gehouden. 
Om met een lange capillair te kunnen werken, zonder dat de 
toestel onhandig lang wordt, wordt een tweemaal omgebogen capillair 
gebruikt. Hierdoor wordt de capillair bijna driemaal zoo lang als de 
valbuis. 
De toestel is van onder en van boven voorzien van zij buisjes, 
met behulp waarvan reiniging en vulling plaats hebben, en die vóél- 
de metingen worden dichtgesmolten. Aan weerszijden bevindt zich 
nog in de bocht een bolletje als verzamelplaats voor het kwik. 
Wordt de buis alleen gebruikt voor relatieve bepalingen, dan geldt 
de formule 
waarin r tl en ij 2 de viscositeit® van twee dampen voorstellen, f l en 
t a hun doorstroomingstijden. 
Aangebracht moet worden een correctie voor glijding. 
Dan wordt 
waarin G, en G. 2 de gemiddelde vrije weglengte der beide dampen 
Vi '■ V 
’il 
H A. O. Rankine, Proc. Roy. Soc. London A 83, 265, 516; 1910. 
