452 
cleeld wordt, kan de formule aangevuld worden tot: 
Gr 
~G\K 
ƒ(?» 
In fig. 1 is ook aangegeven bij welke temperatuur de overgang 
van sol tot gel plaats heeft. Wanneer steeds met liet oordeel of de 
oplossing sol of gel is, gewacht wordt, tot zij zich in evenwicht 
bevindt, kan nauwkeurig aangegeven worden of bij een temperatuur 
een vloeibare of vaste toestand behoort. De l / 4 °/ 0 oplossing is in 
het onderzochte temperatuurgebied steeds een sol; de J °/ 0 oplossing 
is een gel beneden 19°, de 5 °/ 0 oplossing beneden 40°. Voor iedere 
concentratie kan dus een grenswaarde van het aantal groo te deeltjes 
aangenomen worden ; de oplossing is een gel als dat aantal grooter 
is dan die grenswaarde, en een sol in het tegenovergestelde geval. 
Die grenswaarde ligt blijkbaar niet waar de sterkere kromming fin 
tig. 1) begint, maar pas bij een wat lagere temperatuur. 
De veranderingen van het aantal groote deeltjes kunnen behalve 
naar die der TYNDALL-intensiteit, ook naar die der viscositeit beoor- 
deeld worden. Een wijziging van de laatste gaat n.1. altijd met een 
van de lichtsterkte samen. Het is daarom mogelijk een toenemen 
der viscositeit als het bewijs te beschouwen dat er groote deeltjes 
ontstaan, terwijl het verdwijnen daarvan zich als een afnemen der 
viscositeit moet uiten. 
Tot nu toe werden proeven vermeld, waarbij de concentratie con- 
stant gehouden werd. Ik wil nu verder de betrekking 
G 
G + K 
f{T,c.) 
onderzoeken voor constante temperatuur. In tegenstelling met de 
vorige zijn deze proeven alle verricht met een oplossing van gelatine 
in water zonder eenige toevoeging. De gebruikte gelatine werd vooraf 
in water van zouten enz. bevrijd en boven H 2 S0 4 in vacuo gedroogd. 
Het eenvoudigste geval, dat hier wordt aangetroffen, is de ver- 
dunning van een gelatineoplossing die een sol is. Daartoe werd 
uitgegaan van een 7 2 ’°/ 0 oplossing, die bij 70° gemaakt en daarna 
5 dagen op 20° gehouden werd. Gedurende dezen tijd werd een 
sterke toeneming der viscositeit gevonden, waaruit kon worden op- 
gemaakt dat het aantal groote deeltjes toenam. Deze oplossing werd 
bij dezelfde temperatuur met een gelijke hoeveelheid water tot 
7 4 7 o verdund, en daarna van tijd tot tijd de verandering van haar 
viscositeit vastgesteld. Het bleek, dat er een vermindering plaats 
had. Dit kan op de volgende wijze voorgesteld worden. In tig. 2 
is op de ordinaat de viscositeit en op de abscis de concentratie 
aangegeven. N — iV is de evenwichtslijn die zoo getrokken is dat 
