473 
Natuurkunde. — De Heer van dkr Waals biedt een mededeel 'mg 
aan van den Heer J. D. van dek Waals Ju.: „ Over de ver- 
deelingswet der energie .” IV. 
(Mede aangeboden door den Heer P. Zeeman). 
§ 12. In mijn voorgaande mededeelingen over dit onderwerp ben 
ik uitgegaan van de oudere formule van Planck, waarbij geen nul- 
puntsenergie wordt aangenomen. Er zijn ook groote moeilijkheden 
aan een dergelijke aanname verbonden. Deze moeilijkheden liggen 
mijns inziens niet zoo zeer in de onderstelling, dat een vibrator, 
trillende met geringer energie dan r/i, geen energie zou uitstralen 1 ), 
— immers iets dergelijks zou reeds voorkomen bij een lading, die 
zich binnen een volmaakt geleidend omhulsel bewoog, — dan wel 
daarin, dat wordt aangenomen, dat van buiten komende straling 
toch op normale wijze op het electron inwerkt en het in trilling 
brengt. 2 3 ) 
Niettegenstaande deze moeilijkheden wordt de nieuwere formule 
van Planck voor de energie van een vibrator in den laatsten tijd 
door verschillende natuurkundigen verkozen. De quantitatieve gronden 
die daarvoor aangevoerd worden schijnen nog vrij onzeker te zijn. 
Zoo kon Ehreneest 8 ) het verloop der soortelijke warmte van water- 
stof verklaren zonder nulpuntsenergie aan te nemen, terwijl Etnstein 
en Stern 4 ) in dat verloop een bewijs voor het bestaan der nulpunts- 
energie zagen. 
ï) in zekeren zin moet men eigenlijk zeggen, dat de vibratoren van Planck, ook 
wanneer zij minder energie dan een quant bevatten, wèl emitlyeeren. Immers zij 
absorbeeren energie en absorptie is een soort emissie. Denkt men zich b.v. een 
lichtbron en een zwart scherm en onderzoekt men liet licht achter het scherm met 
behulp der vertraagde potentialen, dan vindt men daar slechts daarom duisternis, 
omdat de bijdragen tot die potentialen, geleverd door de electronen van het scherm, 
de bijdragen geleverd door de electronen van de lichtbron juist opheffen. Straalden 
de electronen van het scherm geen potentialen en daarvan afgeleide krachten uit, 
dan zou men achter het scherm het directe licht van de bron moeten waarnemen. 
Planck’s onderstelling is dus eigenlijk niet, dat vibratoren, wanneer zij niet juist 
een geheel aantal quanten bezitten, niet uitstralen, maar dat zij op bijzondere wijze 
eenzijdig uitstralen. 
2 ) Het is hierbij merkwaardig, dat wordt aangenomen, dat het elementaire proces 
der absorptie niet omkeerbaar is, terwijl door samenwerking van vele dergelijke 
processen wèl omkeerbare waarneembare verschijnselen ontstaan. 
3 ) P. Ehreneest, Verh. d. D. phys. Ges. 1913, S. 451. 
*) Einstein en Stern. Arm. d. Physik IV, 40, 551, 1913. 
