537 
draaien. De bezwaren van deze methode zijn, dat door de excentrische 
opstelling van de meeste planten deze niet aan alle kanten evenveel 
licht ontvangen, terwijl bovendien, doordat zich in eiken pot vele 
planten bevinden ze telkens in eikaars schaduw komen te staan. 
Door de welwillendheid van Prof. Went was ik in staat een speciaal 
voor deze proeven gebouwd toestel te kunnen gebruiken. Het is een 
soort multiklinostaat, waarbij 20 potjes ieder om eigen as tegelijkertijd 
draaien. De opstelling is zoodanig, dat bij een afstand tusschen 
lichtbron en toestel van 1 Meter het uitgesloten is, dat de planten 
in eikaars schaduw staan. De snelheid van een omdraaiing wisselt 
van 4 sec. tot 4 min., terwijl een rem met electrische contact- 
inrichting het mogelijk maakt juist een geheel aantal omwentelingen 
te belichten. Aangezien de planten om hun eigen as draaien is het 
mogelijk zonder gevaar voor centrifugaalkracht vrij groote rotatie- 
snel heden te gebruiken. Bij de proeven van de hier gepuoliceerde 
serie’s is steeds met een snelheid van 5 seconden gewerkt. Als 
lichtbron diende een Nernst projectielamp met constant gehouden 
stroomsterkte brandende. Het licht van de lamp, die buiten de 
donkere kamer was opgesteld, kwam, na door een koelin richting 
met stroomend water gegaan te zijn, door een sluiter in de donkere 
kamer. Door het tusschen plaatsen van schijven mat- en melkglas 
was in enkele seconden de lichtsterkte te veranderen. Grootere sterkte 
van belichting dan 450 M. K. was op den afstand, waarop de 
multiklinostaat was opgesteld, met behulp van deze lamp niet te 
verkrijgen. De hierna genoemde proeven met eenzijdige belichting 
bij grootere intensiteiten zijn uitgevoerd met behulp van een pro- 
jectielamp met booglicht, die op 1 Meter afstand een sterkte van 
belichting gaf van 4600 M. K. De getallen, die op deze laatste 
belichtingen betrekking hebben, maken geen aanspraak op groote 
nauwkeurigheid. 
De proeven zijn genomen in een kleine donkere kamer, die zich 
in de experimenteerkas van het laboratorium bevindt. Met behulp 
van een door een thermoregulateur geregelde electrische verwarming 
kon deze kleine ruimte voortdurend op 23' C. worden gehouden. 
§ 3. Een alzijdige voorbelichting gevolgd door een eenzijdige nabelichting . 
Om de stemming van een plant op een bepaald oogenblik te bepa- 
len moet die plant op dit oogenbhk eenzijdig belicht worden en de 
reactie, die hiervan het gevolg is, worden nagegaan. In den loop 
der onderzoekingen is het gebleken, dat het wenschelijk was de eerste 
twee uren het krommingsproces geregeld te blijven volgen. Het bleek 
36 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXII. A". 1913/14. 
