543 
vallend onderscheid. Voor de eerste positieve reactie geldt ook volgens 
Clark de energiewet, maar niet voor de negatieve. Het groote verschil 
met zijne resultaten berust op de verschijnselen bij zwakke intensiteiten. 
Voor de sterkere vindt ook Clark een optreden van de negatieve 
reactie bij constante hoeveelheid energie, maar bij zwakkere zou 
reeds bij veel geringere hoeveelheid een negatieve kromming optreden, 
De oorzaak van deze afwijkingen ligt, zooals ik door controleproeven 
heb kunnen aantoonen, in de wijze waarop Clark heeft gewerkt, 
Een plant, die een positief phototropische kromming uitvoert, komt 
in een positie, waarin haar top door de zwaartekracht wordt ge- 
prikkeld. Wanneer de hierdoor ontstane reactie sterker geworden is 
dan de phototropische, komt een oprichting tot stand, die zeer veel 
gelijkt op een negatief phototropische kromming, die na een vooraf- 
gegane positieve optreedt. Clark ziet bij energiehoeveelheden van 
500 tot 2000 M. K. S. deze geotropische oprichting voor negatief 
phototropische krommingen aan 1 ). Wanneer hij zijn planten na de 
belichting op een klinostaat om horizontale as had laten draaien, 
zou hij geen spoor van een negatieve kromming hebben gezien. Ik 
wil hier dan ook nadrukkelijk meededen, dat bij al mijn proeven 
steeds controlewaarnemingen op de klinostaat zijn genomen ; hierdoor 
is het alleen mogelijk zekerheid te hebben over het optreden van 
een negatief phototropische kromming. Wij staan nu voor het feit, 
dat bij zwakke intensiteiten geen negatieve krommingen zijn waar- 
genomen, terwijl bij sterkere intensiteiten, zooals trouwens ook Clark 
aangeeft, na prikkeling met een bepaalde hoeveelheid energie de 
planten zich negatief krommen. De waarnemingen van Clark waren 
geheel in strijd met de energiewet. Het is nu de vraag of ook de 
feiten, zooals ze hier beschreven zijn, ons noodzaken de energiewet 
alleen tot kleinere hoeveelheden energie te beperken. Het komt mij 
voor, dat wij uit de gegevens, die wij hier voor de negatieve krom- 
ming verkregen hebben, niet de gevolgtrekking mogen maken, dat 
de energiewet bij zwakkere intensiteiten en langen prikkelduur niet 
meer geldt. Er zijn zooveel feiten, die voor een algemeene geldig- 
heid van de energiewet spreken, dat het voorzichtiger is aan te 
nemen, dat het - tot stand komen van de negatieve kromming niet 
alleen van een bepaalde hoeveelheid energie afhangt. Het is noodig, 
dat deze hoeveelheid energie binnen bepaalden tijd wordt toegediend, 
daar anders door nog nader te bespreken processen het etï'ect zoozeer 
verminderd wordt, dat de excitatie, die voor de negatieve kromming 
vereischte is, niet meer bereikt wordt. 
!) Prol. Jost was zoo vriendelijk per brief mee te deelen, dat Clark nooit zijn 
planten om horizontale as op een klinostaa heeft laten draaien. 
