546 
waardig is echter dat bij 4500 M.K.S. na 5 minuten wachten tnssclien 
voor- en nabelichting geen negatieve kromming meer optreedt, maar 
wei een sterke positieve. Wij zien dat ook hier door de alzijdige 
belichting van 100 sec. het „stemmingsproces” in gang gezet is, 
dat nu in het donker verder gegaan is en tengevolge heeft dat deze 
groote hoeveelheid energie geen negatieve maar een positieve krom- 
ming geeft. Doch ook de sterkte van dit pi;oces neemt op den duur 
af, zoodat de negatieve reactie na 60 minuten al weer duidelijker 
zichtbaar begint te worden. 
In tabel YII zien wij zoowel de gevoeligheid voor de positieve 
kromming als de mogelijkheid van een negatieve reactie terugkeeren. 
Hier is echter na 1 uur noch de oorspronkelijke gevoeligheid voor 
de positieve kromming, noch die voor de negatieve geheel hersteld. 
Het voetspoor van Pringsheim volgend, heb ik naast de alzijdige 
voorbelichting den invloed van een alzijdige nabelichting onderzocht. 
Het eenvoudigst denkbare geval van twee belichtingen na elkaar is 
wel een kortdurende belichting van één kant gevolgd door een even 
sterke van de tegenovergestelde zijde. Het resultaat is dan dat de 
plant recht blijft. Laat men nu zekeren tijd tusschen die twee be- 
lichtingen verloopen, dan treden reeds wanneer de tweede belichting 
slechts 2 minuten na de eerste plaats heeft, de krommingen ieder 
afzonderlijk op, zoodat eerst een kromming in den zin van de eerste, 
daarna een in den zin van de tweede belichting zichtbaar wordt. 
TABEL VIII 
105 MKS. (7X15) direct hierna tegengestelde kant 105 MKS (7X15). Geen kromming 
Clark heeft ook aan de tweezijdige belichting zijn aandacht gewijd 
en daar zijn resultaten afwijkend waren van de mijne heb ik speciaal 
ter vergelijking met zijn figuur 7 een reeks waarnemingen gedaan 
en hier in tabel IX vereenigd. Deze heeft betrekking op een op elkaar 
volgende belichting van twee zijden met een intensiteit van 16 M.K. 
Na de eerste belichting werden de planten 180° omgedraaid en de 
tegengestelde kant belicht. Het blijkt, dat wanneer er maar een 
zekere tijd verloopen is tusschen het begin van de twee prikkels 
ieder afzonderlijk tot uiting komt. Wordt b.v. eerst 60 sec. van den 
§ 6. Alzijdige na belichting. 
1 min. 
2 min. 
4 min. 
8 min. 
Geen kromming. 
eerst top le dan top 2e 
eerst le dan zwak 2e 
eerst le dan sterk 2e 
