590 
uitgebreidheid, dan is de kinetische energie der beweging aan het 
einde dezelfde, als in het begin ; de frequentie daarentegen is twee- 
maal zoo groot, want de weg is gehalveerd. De oorspronkelijke be- 
weging heeft zich dus gedurende de adiabatisehe beïnvloeding in 
twee gescheiden takken gesplitst. 
§ 3. Een voorbeeld moge verduidelijken hoe de „Adiabaten- 
stelling” 1 gebruikt kan worden. Dit voorbeeld betreft de uitbreiding 
der aanname (5) van Planck van sinusvormig trillende resonatoren 
tot roteerende dipolen. 
Een vaste dipool zij zoo opgehangen, dat ze om de 2 -as vrij kan 
draaien. Evenwijdig met de ,r-as laat men een zeer sterk orientee- 
rend veld werken. Wij beschouwen eerst oneindig kleine slingeringen 
van de dipool. De draaiïngshoek moge q heeten, het bijbehoorende 
moment (traagheidsmoment X hoeksnelheid) p, de frequentie der 
slingering v 0 . Volgens de aanname (2) van Planck kan het beeld- 
punt (q, p) van den zoodanigen dipool in het {q, p)-vlak nergens anders 
liggen dan op zekere ellipsen, die behooren bij de hoeveelheden 
energie 0 ,hv 0 , 2 hv 0 , .... en waarvoor dus 
is. Immers men heeft (sinustrilling!): 
Bij de waarde der energiè e = 0 behooren de oneindig vele punten 
van rust en evenwicht : 
p — 0 q = 0, ± 2jt, ± 4jt, ± 6^r, .... 
Bij de waarde t = nhv 0 zekere congruente ellipsen, die deze 
punten (5) tot middelpunt hebben. 
Wij beschouwen nu eene adiabatisehe beïnvloeding van eene zoo- 
danige beginbeweging van den dipool door eene oneindig langzame 
verandering van het orienteerende krachtveld, en eventueel ook van 
het traagheidsmoment. Meu kan op die wijze de oneindig kleine 
slingeringen in slingeringen van eindige amplitude omzetten, totdat 
eindelijk de dipool omslaat en rechts- of linksom begint te roteeren; 
in het begin nog merkbaar ongelijkmatig, ten slotte met constante 
rotatiesnelheid. Aan de hand van Fig 1 kan men zich de continue 
verandering der beweging duidelijk maken, speciaal ook den over- 
gang door de singuliere beweging GH. Met een volledige slingering 
komt in den eindtoestand overeen een 'dubbele draaiing van den 
h 
2 
h 
2 
n 
h 
2 
(3) 
