593 
met de tweede hoofdwet van de thermodynamica 1 ). Heeft men in 
een vat met ruwe wanden N één-atomige molekulen, verdeeld 
volgens de wet van Maxwell, en drukt men dit ideale gas samen 
door een oneindig langzame verschuiving der wanden van het vat, 
dan volgt de verdeeling aan het eind weer de wet van Maxwell, 
zoowel wanneer de molekulen gedurende de samenpersmg kunnen 
botsen, als wanneer zij elkander volkomen konden doordringen. 
Waarschijnlijk zijn er nog meer voorbeelden te vinden waarbij < oor 
eene „adiabatische beïnvloeding” van de afzonderlijke vrijheidsgraden 
uit een evenwichtstoestand een evenwichtstoestand ontstaat -)• Maar in 
het algemeen is dat niet het geval: b.v. bij meeratomige molekulen 
of bij eenatomige molekulen, waarop een uitwendig krachtveld werkt ). 
Physiologie. - De Heer Zwaardemaker biedt een mededeeling 
aan van den Heer Eugène Dubois: „ De betrekking tussclien 
hersenmassa en lichaamsg rootte bij de Gewervelde Dieren 
(Mede aangeboden door den Heer Max Weber). 
Het ligt voor de hand, dat in het algemeen genomen, bij ver- 
schillende diersoorten, de relatieve hoeveelheid der hersenen eene 
maat moet zijn voor den graad der organisatie van het zenuwstelse . 
Er zijn evenwel nog andere factoren die de hoeveelheid der hersenen 
bepalen. ïn de eerste plaats de grootte van het lichaam, maar dan 
vooral ook de leeftijd en de individueele afwijkingen, verder mogelijke 
afwijkingen door het leven buiten den natuurstaat. 
Van deze factoren zijn de drie laatste gemakkelijk uit te sluiten, 
de leeftijd door alleen volwassen dieren voor vergelijking te kiezen, 
de individueele afwijkingen door gemiddelden te nemen of (hetgeen 
in sommige gevallen de voorkeur kan verdienen) door individuen 
te kiezen, welke de norm voorstellen. Dan blijft nog de factor der 
lichaamsgrootte over. Deze is niet uit te sluiten door eenvoudig de 
relatieve liersenhoeveelheid te berekenen. Sedert langen tijd weet 
men, dat aldus niet de gezochte maat voor de organisatie van het 
zenuwstelsel te vinden is, doch wanverhoudingen verkregen worden. 
Inderdaad komt dan de Menscli niet slechts lager dan sommige 
kleine Apen, maar zelfs beneden de Muis te staan. Deze laatste zou 
ï) M. Planck. Warmtestrahlung II. Aufl. §71. 
2) De twee genoemde gevallen hebben dit g nneen, dat de druk alleen afhangt 
van de totale energie van het stelsel en niet van hare verdeeling over de ver- 
schillende vrijheidsgraden. . 
8) Op overeenkomstige wijze overtuigt men zich dat een canomsch ensemble van 
gassen na een adiabatische beïnvloeding in het algemeen niet meer canomsch blijft. 
