copia exstant; verum sat est praecipuas enumerasse. Eadem sunt dicenda 
quoad colores qui in immensum variant. Praecipuos in tabulis meis notavi (1). 
Tabula X raa exbibet adhuc hoc organum in tenerrimae aetatis individuis. 
Observandum est in nascente animali clitellum maxime esse distinctum, 
donec, aliquot mensibus elapsis, non quidem omnino sed partim saltem 
evanescat. Ceterum causae externae, anni tempestas, aetas in hoc organum 
maximam vim exercent. 
In clitello quatuor superficies distinguo : 2 externas et 2 internas. 
1 °. Facies externa dorsalis , est vulgo laevigata , convexa (Jig. 8. tab. F~.) Facies exter- 
ant concava (Jig- 13. tab. F'.) convexitate superne conversa. Aliquando ua dorsalls * 
est rugosa, et permultis plicaturis, angulis rectis sese secantibus, notata, 
ita ut rimas dehiscens videatur ; raro tantummodo intersectionibus annu- 
laribus sulcatur. 
Saepe ulcerosa est haec facies ; vulgo aurantiaco sive colore livide rubro 
ad flavum vergente induitur. 
2°. Facies externa ventralis fere semper est plana vel concava, colore Facies exter- 
pallidiore , rimis dehiscens , aut plicaturis lineisque tortuosis notata : unde na ventralls - 
fit ut cicatricis speciem prae se ferat. Aliquando, sed semper post coitum, 
colliquiarum in modum excavatur, ideoque solum nonnisi duobus tangit 
tumulis longitudinalibus, sive cristis, similibus illis quas in primis corpo- 
ris annulis observavimus. 
Illas cristas delineavi in dd, jig. 2. tab. III. Hae formam mediana- 
rum colloquiarum clitelli determinant. Quum clitellum intersectionibus 
annularibus sulcatur, semper ad faciem ventralem occurrunt; saepe etiam 
nulla asperitas in hac superficie reperitur. Etenim setae subulatae aut 
spinae in clitello evanescunt: rationem hujus phaenomeni in medium profere- 
mus, quum de coitu agemus. Splendor metallicus, (vid .Jig. 3. tab. P^III.) 
qui aliquando in clitello cernitur , nunquam in facie inferire occurrit : 
hoc fere semper locum habet ad faciem dorsalem et praesertim ad inter- 
sectionem annulorum. 
Quum facies internae nullum discrepantiae signum prae se ferant, non Facies intern®. 
seorsum illas describemus. 
(i) Hic moneo me tabulas, quas dissertationi meae adjunxi, vivis et ad naturam pictis 
coloribus decorasse. 
