FORMIANUM. 
Nobis placebit hs:c divifio qua dividuntur in minus pretiofos & pretiofos , ut ab igno- 
bilioribus ad nobiliores paulatim afccndamus. Minus pretiofos dicimus , qui pretio 
non tifque adeo magno comparari poffunt, habita proportionis ratione: Pretiofas 
vocamus Gemmas, qua: care venduntur. Minus pretioft funt magni vel minores. 
Magni, vel duri, ut faxa, filices, pyrites, marmora : vel molles, ut Alabaftrum, Gypfum, 
Calcarius lapis, Talcum. Minores hujus generis; Lapis Tuberonum, percarum, oculi 
cancri, &c. qui molles funt : Duri , Haematites, Lapis Lazuli, Armenus, &c. Pretio- 
fos etiam difpefcimus in majores , ut Jafpis , Nephriticus, &c. Minores, ut Adamas, 
Rubinus, Granatus, &c. 
Gap. II. 
'SDe Saxo. 
A Lapidibus minus pretiofis , magnis & duris ut incipiamus, inter eos Saxum primum 
occupat locum, Danis ecn ACampejfectt : forfan quod minoribus ejus generis in bellis 
nfi fint veteres, eaque fundis&aliis Machinis inhoftes jaculati fint, ut apud Virgilium 
2. JEneid. 
Iamque faces & faxa volant , furor arma miniflrat . 
Intelligimus autemffapidis ignobilioris Ipeciem majorem, ex qua integri quandoque 
conflant montes & rupes, ex impuriore materia lapidefcente ortam, colore vario, ob- 
fcuro tamen & ingrato. Quo craflior fuerit materia & ignobilior, eo viliora gignuntur 
Saxa, quia, qua: cralfa funt, mifius denfari polfunt , ideoque partes ejus minus co- 
haerent. 
Saxorum multa: funt differentia: , qua: partim a confiftentia depromuntur : unde 
quaedam arenaria, quaedam cruftola, quaedam limofafunt: partim a qualitatibus, unde 
aliud laeve, ut tophus, aliud liquabile, ut filicis genus, afiud olidum ; partim ab ufu, ut cos, 
faxum calcarium, quadratum, tedificiis aptum, molare, quo frumentacea moliuntur. 
/ Saxum arenarium dicitur illud, quod alperum &c veluti ex arenis compofi- 
tum, idcirco & Iaevorem nullum admittit, utile tamen eft aedificiis fabricandis, quia cal- 
cem bibit. Primum ejus generis , arenis confiat craflioribus bene compactis. Cujus 
mihi unum eft genus , cinereum , nigricans , intermicantibus fcintillis aureis. Aliud ge- 
nus eft, quod tenuiftimis confiat arenis, micis argenteis interfplendentibus, molle adeo 
ut digitis teri pofiit. Ex eo arenulas conficiunt Scriba: , quo atramentum in chartis 
exficcent. 
Invenitur prope Medclfartum Fionia:, in promontorio quodam Freti. Colore hoc 
variat : quibufdam in locis luteam praebet arenam, utFribergi in Germania: quibufdam 
rubram, ut Rochalitii, quibufdam cineream, quibufdam in rubro fubnigram, quibufdam 
rubram aureis micantem micis. Hoc Saxum variis quandoque rebus gravidum appa- 
ret. Continet enim filices, conchas, pedines &: alia corpufcula. Arenarii faxi genus eft 
quod ex Gotlandiaadnosadfertur, ex quo ftatme & alia efformari folent. 
Inter faxa arenaria , aut cotes , reponendus mihi videtur Lapis arcum refe- 
rens : oblongus eft, teres, paululum incurvus, colore cinereo, quibufdam in locis com- 
preftus, inftar coftx magni cujufdam animalis, aut ceti, quam non inepte refert, fuperfi- 
cie la vi, longitudine pedum lex , craftitie brachii infantis ; Sed quia circa medium fra- 
ctus erat, vinculo ferreo colligavi utrafque extremitates. Ex Norvegia accepi. Is, qui 
mifit, dixit in flumine quodam repertum efle, &: arbitrari fe arcum fuiile in lapidem con- 
verfum : fed figura arguit lapidem effe fui generis, non admodum durum, fiquidem ferro 
facile atteratur. Ego cotis vices fuftinere poffe arbitror , quod etiam cultri affridu 
UM odore violas referens ad me tranfmifit Vir Clariflimus 
D.D. Jacobus Jani, Medicus Regius, ex monte Calenberg in Miihia erutum. Fruftum 
vero eft trigonum, altero laterum colore praeditum cinereo, reliquis maculis quibufdam 
nigris & puniceis cum micis aureis interfperfum, rude alioquin & impolitum, in^quale, 
pandere uncias quatuor circiter aequans s naribus admotum fiiavem fpirat violte odo- 
rem, qui lapide calefado manifeftius fentitur. 
Huj us lapidis mentionem feciffe videtur Agricola de Nat. foflil. lib. 5. cap. 17. ubi 
inter reliqua fic inquit: Verum non ipfi folum (de Milenis^Etitibus loquitur) fuaviter 
„ hj olent. 
probavi 
S a x 
