n 
4° • M ii S E U M 
candidam Gofelarix ^ JEs tantum Cuperbergi : nihil habet Metalli Bretebroiini effiffi 
fus. Colore etiam differt : alius aureo eft , alius argenteo , Marcafitam vocant Arabes 
& Mauri; alius colore lapidis plumbarii, alius cinereo. 
Quo quifque fpiflior eft & metalli plus habet , eo gravior. Ex durioribus, ferri aut 
alterius lapidis duri attritu facile ignis excutitur , ex mediocribus quoque aliquando, 
non vero ex mollibus. Ferrum vero ignem ex eo excutit duritie fu a, ut & aliis duris. 
Ignem vero reddit ob motus velocitatem Sulphur quod in eo continetur aeris attritu 
igniens , eo modo quo omnia pinguia, dura, affriefa ignem concipiunt, tit rotarurti 
axes dum celerrime moventur, ligna dum fibi invicem affricantur. 
Figura varia reperiuntur: modo Globosi funt, qui in ripis & fluviis reperiuntur, 
Pyrites arrofas globofus Bauhini. Modo Cylindri inllar teretes, in argillarum venis re- 
perti, quales nos ex Heliglandia habemus. 
Inde quoque ille nobis elf , qui dimidiatam refert cochleam, cellulis circa ambitum 
diffindam; magnam affinitatem habens cum eo, quemBauhinus lib. 4. fontis Bollenlis 
vocat Pyritem Globofum, cui primas cornu Ammonis fpirae adhaerent. Modo Tes- 
serarum figura apparent, quales ex Norvegia , eoiore aureo , accepi, Marcafitam 
referentes. Modo oblongi funt & intus ut fiftulas cavi, qui Hahnoveras in commiffuris 
Saxi calcarii extant ; modo Ovi, modo Uvje, modo Favi, modo Virgu- 
larum, & aliarum rerum ideas exhibent ; ut mirum Naturas lufum in iis contem- 
plari, non fine jucunditate, liceat. Varietatem infignem videre licet apud Bauhinum 
loco citato. x 
In ufum Medicum quandoque venit, calefacit, mundincat, oculorum dbfulcationi- 
bus medetur, dura emollit, matura refo-lvit, carnis excrefcentiam prohibet; liftam ali- 
qui Diphrigem vocant. Galenus in pulverem & arenas redacto , ad aquas hydropico- 
rum exficcandas, utitur. Plura vide fed. 3. cap. 12. 
Pyritem leonem referentem ex Heliglandia Infulafiuxta oftiuni Albis fita, ha- 
beo, qui figura externa utcunque Leonem refert, &: ex globulis aurei coloris conflatus 
videtur. Cum additamentis rotundas accedit figuras, coloris aurei, obleuri vel asrofi, in 
diametro quinque obtinens uncias, pondere librarum duarum. 
Globosus pyrites argentei coloris , pilam luforiam referens , durus , mini- 
me friabilis, libram unam cum dimidia aequans, inventus eft Hafnias Anno 1647. in Au- 
gufto, cum folias ducerent extra portam Orientalem. Nec hic folum , fed plures alii 
ejus generis, ut dubium nullum fit, quin minera horum ibidem extet. 
P y r 1 t 1 s ni g-r 1 genus in Scania reperituf , ex quo alumen conficiunt : Ejus 
fpecimenteneo,exade globofum, fed aliquantulum compreffum,magnitudine caput hu- 
manum fuperans, cafeum Hollandicu figura externa referre videtur, fed adeo fphasricus 
ac fi torno in eam figuram effet redadus ; in fuperficie externa lineis circularibus cingi- 
tur St fqtiammulis dotatur. Quamplurim os ejus generis Sphasrieos , magnos & parvos, 
111 illis mineris extare accepi ; Meus in Diametro pedem unum cum femilfe obtinet. 
Pyritem amiantum cyprium referentem fodinas fuppeditantNorvegicte, 
ex quibus fr ullum , quod teneo, drachmas quinque pendet. Externa fuperficie cine- 
reum refert Pyritem, granulis aureis intermicantibus, ubi vero fradus eft, interior ejus 
fu b lianti a miram oftendit compaginem ; ex tribus enim quali laminis conflatur, qua- 
rum qutelibet ctafla eft uncias parte tertia, ex minutiflimis filamentis cccrulcis compoiita, 
qu^ tamen feparari nequeunt. Inter quamvis vero laminam interfperfa funt granula 
aurea, fovet etiam finu luo lapidis fciffilis particulas quafdam. Durus adeo lapis non 
eft, quin cultro aliquid ei abradi polfit. N011 multum diflimilis eft lapidi, quem F.erran- 
dtxs Imperatus lib. 24. Hift. Nat. cap. 11. vocat, vegetationem lapidis gypfi pilarem ; nifi 
quod durior fitgvpfo, & micas obtineat aureas, utpote e Pyritum genere. 
Pyrites Mammarius a me vocatur Pyrites coloris nigricantis obfoleti, tri- 
bus conflans globulis cohaerentibus, & quorum lingulis papilla erumpit eleganter cir- 
culo circumfcripta, ut plane tres mammas connata cum fuis papillis referat , in centro, 
ubi uniuntur, etiam papilla emergit elegans. Tota, quia triangulum quali conftituit, a. 
^baft in apicem tresfuperat uncias, pondere unciarum novem ,1'ubftantia pyritis aureis 
granis micantis. 
Ad Silicum familiam & ifti Ipedant Silices, qui ab Ardelione quodam Italo ma- 
nipulatim deglubebantur, ut nummos lucraretur. Res ita fe habet. Fuit ante annos cir- 
citer 
r 
