W o RMIANUM. 
ai 
Gap. VIII. 
De V^itro. 
M I t rum quidam di&um putant a Nitria oppido aEgypti, ubi in magna copia olim 
conficiebatur, a quibufdam Sal Petras, quia in terra fui generis, ad muros & petras* 
inftar lanuginis, fponte efflorefcere folet. Quia Salis quasdam fpecies eft, idcirco &:eaf- 
dem agnofcit differentias. Vel enim fponte nafcitur, vel arte conficitur. Quod fponte 
nafcitur, reperitur vel in terra, vel extra terram. 
In terra reperitur aut casditur aliorum foflilium more , quod efl durum , fpiffum Sc 
lapidi fimillimfim, ab Arabibus Tinca r didum. In Afia tale provenire folet juxta 
Philadelphiam Lydias 8c Magnefiam Carias. Linde Galienus Imperator , cum Afiam 
Scytharum incurfionibus vaftatam effe intellexiffet , jocatus dixit. Quid ? fine Afia: ni- 
tris effe non poffumus? E fpeluncis etiam petitur, in quibus fliriarum modo dependet > 
colligitur ex iis etiam decidens adhuc liquidum in terram, ac ibidem inftar fpumas con- 
crefcit : quod Aphronitrum proprie dicitur, quamvis hasc vox etiam ad illud 
genus accommodetur, quod effoditur, fed minus apte. 
Extra terram quod nafcitur, vel in convallibus & campis reperitur , Halmiraga 
G rascis didum, vel ex lacubus extrahitur. Prius genus apud Medos invenitur, teftante 
Plinio, ubi per asftatem eo eanefcunt convalles. Item in Thracia juxta Philippos. Sed 
hoc terras miftum fordidum , idcirco &; Aprium vocari idem afferit : pofterius in 
Macedonia colligitur,ubi lacus nitrofus erat, qui in agro Letao circa canis ortum gignit 
nitrum, quod veteres Calastr^um vocant, ab oppido Calaftra,quod in proximo 
finu erat, e quo evehebatur. 
Faditii nitri tria etiam erant genera : unum ex aquis Nili conficiebatur , praffertim 
adNaveratim,Nitriam, (unde vox nitri) Memphim. Dum vero hic in Nitrariis nitrum 
conficiebatur, fubtile ac tenue quid fpumas aut floris inftar a reliquo feparabatur, quod 
Grasci dtyfiv viTfn dicunt, & ab eo diftinguitur quod d(ppovivf(&> vocant, &foflile eft. 
Svenkfeldius in Catalogo foflilium Silefice Aphronitrum exiftimat effe illud 
quod Fel yitri, vitri fpumam &c recrementum vocamus , ©(ajbgdfe Germanis. 
Gum vitri materia in igne liquefcit,agit fpuma,quas de ea verriculo, tanquam recremen- 
tum de Argento detrahitur, mox vero concreta in panes candidos cogitur. Saporem 
habet mixtum, amarum magis quam falfum. Aurifices ad argenti fcobem , cum ex ea 
maffam conficiunt, addunt, ut citius in igne liquefcat. Casfalpinus vocat Sal vitri lib. i. 
cap. 2.0. 
Alterum Faditium ex foftili fiebat illo , quod Arabes Tincar vocabant ; hoc 
Arabice Borax, Grascis Chryfocolla dicitur. Tertium ex Quercu aut robore cre- 
mata fiebat ; Quibus quartum addere licet, quod ex terra, nitrofo femine impraegnata* 
apud nos conficitur, fado nempe ex eo lixivio , & percolato , perque ignis calorem ex- 
halato, ut fal nitri remaneat, quod deinde , fi neceffum, purificari poteft. Halini* 
t r u m hanc fpeciem vocant. Ad illud conficiendum eligere folent terram ovillo fter- 
core impraegnatam. 
Varias praeterea dantur Nitri differentiae, quoad colores, fapores, confiftentiam, du- 
ritiem, figuram, & ad ignem habilitatem i de quibus confulatur Agricola. 
InNova Hifpania tradus Americani, veriflimum nitrum reperiri, teftis eft Nirenbet- 
gius Hift.Nat. lib. 15. cap.29. qui, ex Francifco Flernando, docet Indis illud quod Ara- 
bibus Baurach, noftratibus Borax, Tequixquiel vocari, idque e Terra eos verrere ait, 
crefcente lacu, aut e muris antrifve deradere, rofeum ac candidum, leve, fiftulofum & 
fragile, percolatumque formam & fplendorem noftratis referre ; eoque abundare totum 
lacum Mexicanum, 
Nobis aliquot fpecies Nitri funt , una quas ex nativo conficitur , quod fupra di- 
ximus ex Tincar Arabum prasparari, & vulgo Borax, Arabibus Baurach, quod 
apud Mauros Nitrum notat. Tranflucidumeft hoc nitrum, micis grandini fimillimis, 
in fruftula oblonga compactum. Conficitur Veneriis ex cremato lapide quodam can- 
dido & foftili, quemBoracem crudum vocant, & foftile nitrum effe arbitrantur quidam. 
Sed Casfalpinus negat, eo quod Nitrum lapidofum, quale circa Memphim faxeis tumu- 
lis addenfatum fcribit Plinius, fap orem falfum & amarum habeat: hic vero crudus Bo- 
x C | rax, 
