W O R M I A N tt M. 3 
Samia. In ItaM Aretia &r Mutina. Quaedam Argilla: vim ignis magis ferunt, quadam 
minus. Viliflima: cx fune, quas ad opus lateritium fumuntur. Mirum quod in Africa & 
Hifpania parietes ex terra cruda conficiant , quas asvis durent incorrupti , imbres, ven- 
tos, ignes, omni cemento melius perferentes. 
Argillarum genus unum falcem adducam, ex quo vafa in Mufeo affervamus, quae ar- 
gento £equiparantur, fubtilitate, perfpicuitate & candore, palmam reliquis praeripientia. 
Porcellana vocant, ex Chinalndias regione ad nos delata: fed argilla illa, ex qua confi- 
ciuntur, non tam naturalis, quam artificialis eft. Atque de ejus confectione non om- 
nes idem fentiunt : Odoardus Barbofa in hunc modum praeparari refert : Cochleas 
quafdam marinas ovorum teftis mifcent , aliaque quasdam addunt , & fiibigunt, ut in 
maffam coeant. Hanc fub terram condunt, ibique etiam macerari ad oduagefimum,* 
vel centefimum ufque annum finunt, hasredibus fuis , preciofi thefauri loco, relinquen- 
tes. Ipfi vero ea utuntur, quam Avi atavique potuere- Obfervant namque ex veteri 
inftituto, ut, qui veterem tollit, recentem ejus loco condat. Pancirolus ex gypfo, ovd 
, trito, putamine locuftas maririas, hanc maffam coagmentari ait. Johan. Gonfalvus Mcn- 
doza lib. i. Hiftor. Chinitic^, ex terra dura cretofa fieri flatu it. Hugo Linfcottanus de- 
fcriptioiie navigationis iri Orientem cap. 23. Porcellanas ex certa tenve fpecie , qua: du- 
rilfima eft, confici afferit, quas in partes mollitur & mdla tunditur, ciflernifque injefita 
maceratur, donec duritie devida,faspeque verfata in fummitate materiam excernat, ex 
.qua fubtiliflimum opus fit. P. Alvarus Semeda Hiftorias Chinae cap. 2. de Porcellanis 
vafis ita differit. Porcellariica vafa conficiuntur in provincia Kiamfi in unica urbe, unde 
omnia veniunt quibus utuntur in ifla provincia & per totum mundum, licet terram non 
habeant ex qua conficiant, fed aliunde apportetur ; Aquam vero habent, fine qua fieri 
nullo modo poffunt: quascunque enim cum alia fiunt aqua , non adeo funt nobilia , 
fplendentia. Nullum hic eft Myfterium, quale fibi fingunt multi, fed eft certa terras fpe- 
cies, adeo nitida &: pura. Quovis tempore & eodem modo, quo noftra figulina confi- 
ciuntur , fed diligentius & accuratius tradantur, pingunturque colore coeruleo ex 
amylo. 
Sed omnes has opiniones, quamvis diferepare videantur, facili negotio reconcilian- 
tur. Qui enim vel ex creta,vel terra aliqua peculiari vafa hasc elaborari ftatuunt, pras- 
fupponunt mifturam ex qua creta hasc aut mifta terra elaboratur. 
Ex tali argilla (quas tamen magis artificialis & mifta, quam naturalis videtur) vafa om- 
nis generis conficiuntur, ita tamen ut nobilitatis gradibus diftent. Ex flore enim feu lub- 
tiliflima maffas parte, vafa elaborantur, qua: a vitris parum diftant perfpicuitate, coloro 
& nobilitate; qua: ut rara funt, ita pretiis reliqua fuperant. Alterum genus nobile quoquo 
eft, candore & perfpicuitate praeftans, coeruleo colore ut plurimum exornatum. Igno- 
bilius tertium reliquorum quafi fasx ex qua orbes elaborantur, quibus nobiliora vafa 
dum coquuntur imponunt,ne a fornace inquinentur. Hi orbes candidi quidem funt, fed 
non perfpicui , duri, adeo ut, fi invicem collidantur violentius, fcintillas ignis de fe fun- 
dant, licet fragiles fint. Ejus generis orbiculi apud me funt, qui fundis aliorum vaforum 
Porcellanicorum adhaerebant. Credo additos cum in furno coquebantur, ne a camini 
pavimento nobiliora inquinarentur. Sunt qui putent orbiculos hofce ex bona argillf 
Porcellanica confedos,fed incruftatione carere. Quod mihi non videtur vero fimile, 
curri nullam habeant tranfparentiam , & fubtilitate a fractis Porcellanicis nobilioribus 
multum diftent. Ignobiliorem igitur & fasculentam maffam hifce deputari credo. 
Porcellanica vafa jam in Belgio mentiuntur , Argillas melioris fortis iricruftatioriem 
quandam inducendo, quas, colore &: fplendore, vera Porcellanica imitantur: fed fraus 
facile detegitur, cum nec perfpicuafinr, nec tenuia; addo, incruftationem facile auferri, 
remanente argilla. Vitris etiam quibufdam Porcellanica imitari conantur quidam, fed 
vitrum fe ipfum fatis pro dit, prasfertim ea parte, qua fiftula, cum conficeretur, adhasfit. 
Creta nomen ab infula fic dida traxiffe videtur , quod olim ex ea laudabilior ad- 
ferebatur, & quanquam vulgo pro terra fumatur, qua: candore prasftat , eodem co- 
lore inficere alia poteft; attamen a probatis autoribus latius hanc vocem capi iri confef- 
foeft. Cretam autem nos dicimus terram quas ad expoliendum, mundandum, frican- 
dum , illinendum '& colorandum ufurpatur. Varii igitur artifices ejus ufum fibi appro- 
priarunt. 
Fullones Cretas eligunt pingues qiialefcunque , acres, vi abftergeridi prasditas ,■ qui- 
A z bus 
