FORMIANUM. 6f 
Summa : quantum ex Agricola colligere licet, Differentiam nullam inter Schiftum 
& Hannatitidem agnofcit, pratter jam didam, quas in figura confiftit. 
Cifalpinus,poftquam ex Diofcoride & Plinio notas ac proprietates Schifti adduxiffet, 
concludit hunc Schiftum vulgo efte incognitum, quamvis quidam varios oftendant la- 
pides. Mox vero verum reperiri ait Romte in Vaticano effoffum e fundamentis ; fed 
non refpondet notis, aut ab Agricola, aut ab Anshel. Boetio addudis ; videtur Quartzi 
quaedam fpecies, fed nigri. 
Commendatur a veteribus ad eadem ad quse Htematites ; quocirca eorum fententift 
videtur effe fpecies Hatmatitidis. 
Smiris, Germanice ©mmjcf / Italis Smeriglio, Gallice Emeri> ab abftergendi facul- 
tate. Lapis eft ferrugineus, ad nigredinem vergens, adeo durus, ut eo utantur Gem- 
marii ad Gemmas fculpendas St arma polienda. Quia ad cotem aquarium fuccum 
reddit fanguineum, a quibufdam Hasmatitidis dura qutedam fpecies ftatuitur, St quidem 
ad tertiam Plinii referunt. In ferrifodinis inveniri folet. 
Eo varii utuntur artifices : Gemmarii, fculptores, poliendis Gemmis ejus ufum libi 
vendicarunt. Vitriarii eo Vitra non fecus ac Adamante fecant. Fabri armarii, ad loricas 
mundandas St a rubigine liberandas, vafi rotundo cum loricis imponunt , & frequenti 
rotatione circumagunt, ut hinc inde jadata lorica , Smiridifque pulvere per annulos 
Lepius decidente, lateraque ejus affricante, melius mundetur. Enfes etiam & alia arma 
eo a rubigine vindicantur. Ad erodendum St urendum commendat Caefalpinus. Ad 
humcntes item gingivas St dentifricia ejus pulvere utuntur : pollet enim infigni vi ab- 
ftergente. 
Chymici tinduram ex eo extrahunt, quo Mercurium in momento quafi figunt, at- 
que ita fixum quidam vocant Praecipitatum Miraculofum, quo ad augmenta fua Chry- 
fopcei utuntur. 
Lapis lazuli, a Graecis Kvclvos , a Latinis Lapis cceruleus , ab Arabibus 
Hager vel Azur, unde forte Afur aut Lafuli dedudum , Germanis Lapis eft 
durus, colore florum Cyani coerulei, aureis pundulis St venis exornatus. 
Plinius hunc lapidem Saphirum vocare videtur : & verum Saphirum Cyanum. Sa- 
phirus enim ei non eft gemma pellucida , fed aureis pundis collucens : Cyanum tin- 
ctura adulterari tradit, quod non Lapidi Lazuli, fed Saphiro faqae ufu venit. 
Magnam cognationem cum lapide Armeno habet, quoad colores : fed hic non ita 
durus, nec venas aureas habet, St facile in pulverem St friabilitatem redit. 
Duo ejus ftatuunt genera, unum ignis vim fert, alterum neutiquam. Is qui fixus eft, 
& colorem in igne non mutat, ex Oriente, Afia aut Africa adfertur , St Orientalis dici- 
tur , atque hac nota probatur. Non fixus quibufdam in locis Germania reperitur , St 
medius eft inter lapidem Armenum St Lazuli ; hoc enim mollior, illo durior. 
Colores ex utroque parare folent pretiofos , ex Orientali ultramarinum didum, 
auro pretiofiorem , qui cumattate non mutatur; ex Germanico qui praeparatur igno- 
bilior eft , St vulgo dicitur, externis injuriis facile laeditur , St virefeit temporis, 
progreffu. Modum ex hifce lapidibus colores eliciendi deferibit Anshelmus Boetius 
lib. i. cap. iit,. St feqq. 
In Medicina etiam ufum habet. Diofcorides vim repercutiendi, exulcerandi, parum 
corrodendi habere affirmat. Galenus acri facultate tum detrahendi , tum digerendi 
cum nonnulla adftridione praeditum feribit. Poft hos Recendores Melancholicos hu- 
mores expurgandi facultatem in eo obfervarunt. Valet igitur contra Melancholicos 
omnes affedus, Quartanam, Apoplexiam, morbum comitialem,Lienis vitia, St alios ejus 
generis. 
Licet Galenus ejus ufum fufpedum reddat , attamen modernorum experientia in 
hifce morbis plane tutum effe docuit. Antonius Mufa Brafavolus tradatu de purgan- 
tibus eum hifce commendat: Lapidem Lazuli expertus fum & Drachmam unam nun- 
quam exceffi, St femper profuit , neque tamen tormina induxit, qualia putabam, ante- 
quam effem expertus, inducere debere. Neque ori ventriculi multum obeffe percepi. 
Exhibui rite praeparatum in Pillulis St pulveris forma. Utuntur quoque eo quidam A- 
muleti loco,& ut puerorum terriculamenta arceant; ex collo geftare jubent. Oculorum 
aciem roborare volunt : Syncopen St praegnantium abortum impedit; auferendus au- 
tem partu imminente, ne foetum retineat. Fieravantus de eo hxc habet: Vidi Lapidem 
•, I Lazuli 
