9 2, MUSEUM 
Nam faxa ubi femel fungos produxifle vident, fuffodiunt & venum exportant» Na- 
fcuntur aliquando non pileati, fed turiones ut Afparagi, & in ramos divifi. Hoc genus, 
quod e faxis nafcitur, prociditur ad efum, aliis fubnafcentibus, femperque novos produ- 
cit reftibili foecunditate. Septem diebus perficitur , fexies anno demetitur, terra Do- 
drante operitur, &c. Vide Scaligerum Exerc. 137. fe£t. z. 
Lapis novacularum Franc. Ximenis ; Vitrum foffile quorundam , Coltelli 
Indiam di Suftan&a di Pietro /tor* Imperati, a Francifco Ximene lib. io.part. z. cap. 13. 
ita defcribitur : Cultellos aut Novaculas, pugiones , &: alia mille generum inftrumenta 
fimilia, quibus Indi antiquitus utebantur, tam ad ufum belli, quam fcindendum alias res, 
antequam ferri ufum nollent, folebant facere e lapide, quem fuo idiomate vocant Itzli, 
qui tres folet habere diverfos colores, nimirum cceruleum , album & nigrum, licet om- 
nes tranfparentes , & fi auro vel argento includantur , maximi fiunt, &: funt admodum 
pellucidi. Quin etiam in iis videntur rerum imagines, haud fecus quam in fpeculo opti- 
mo. Lapides hi e fuis lapidicinis extra&i , quarum magna efi: copia circa Metropolim 
Mexico , finduntur in modicas partes, fponte angulatas, &C poliuntur aliis lapidibus ma- 
gis duris & afperis, & cum certo inftrumento, quod haud diffimile efi: thecas fclopeti, 
tenendo lapidem inter duos pollices pedum, & cruribus inclinatis, artifices induftria & 
impetu admirabili eruunt ab utroque latere laminas crafifas , cum umbone in medio & 
duabus aciebus aequalibus, paulo crafiioribus quam fiant noftri cultelli, & latis digitum 
tranfverfum,aut paulo plus, quae tam acutae funt & penetrantis aciei, ut in mundo nihil 
acutius fingi poffit. Verum funt fragiles & facile difiiliunt in minutas partes , aut hebe- 
tantur. Iftis cultris feu novaculis ligno inditis ad modum noftrorum gladiorum , & fir- 
mabis eo genere gumini, quod vocant Tzinacan Cuitlatec, formant gladiolos tam terri- 
biles , ut uno i&u hominem findant in duas partes (modo fit primus idtus , nam exteri 
funt vani) tam acuta efi: acies illorum armorum tanta fragilitas. Ruptis gladiolis iftis 
eximunt novaculas, denuoque illas acuunt, &: eis fagittas fuas afperant, quibus laedunt 
atque occidunt hoftes fuos : fueti enim funt proeliari eminus arcu & fagittis Pulvis hujus 
lapidis mixtus cum Cryftalli pulvere, mundat admirabiliter oculos, & nubeculas difcu- 
tit & alias maculas, & clarificat vifum. 
Rationem generationis hujus lapidis affignare conatur Ferrandes Imperatus lib. zz. 
Natur. Hift. cap. z. hoc pa&o : Generantur, inquit, & Silices , ac naturam vitri aemu- 
lantur, calore non externo, fed interno moderato , longo temporis progreffu , virtute 
vegetalicrefcentes. Quibus licet efficientem aliquo modo attingat, materialem tamen 
& reliqua huc fpe&antia praeterit. 
Fruftum, quod ego teneo, duarum undarum efi: longitudine, tranfverfi digiti latitu- 
dine, craffitie cultri, utrinque acutum , in extremitatum altero aliquantulum incurva- 
tum, altero laterum aequali, altero canaliculatum, tranfiucidum &perfpicuum vitri in- 
ftar fed nigredine aliqualiter tin&um. Cetera conveniunt cum defcriptione Francifci 
Ximenis. 
Gap. XIV. 
\Z> Cjemmarum generatione tS> V arietate. 
T I Actenus Mufei noftri lapides ignobiliores & minoris pretii vidimus, jam nobi- 
lioresSc pretiofiores, quos habemus, examinabimus , quos Gemmas vocant qui- 
dam, licet inter lapidem pretiofum & Gemmam difcrimen agnofcant accuratiores. Pre- 
tiofos lapides eos vocantes, qui majores funt, nec pulchritudine excellunt; Gemmas, qui 
parvi funt natura , rari, duri ac pulchri. Hinc ex Gemmarum cenfu excludunt ob ma- 
gnitudinem Cryftallum , Topafium, Jafpidem,&c. Ob pulchritudinis defectum , Ony- 
cha, Crapaudinam, aliofque ejus generis. 
Ut vero allata Gcmmx defcriptio clarior evadat , accuratius ejus verba funt expen- 
denda. Parvos vocant eos lapides, qui nunquam, aut raro, ovi gallinacei magnitudinem 
fuperare vifi funt. Raros, qui in paucis provinciis haud copiose inveniuntur. Duros, qui 
neque digitis teri, neque ferro fcindi poffint; atque hi trium graduum ftatuuntur. Qui- 
dam Chalybeafaltcm linea radi poflunt , ut Turchefia; quidam non nifi Smiri lapide 
teruntur, ut Jafpis: quidam cum Adamante tantum, ut Adamas, Topafius orientalis, &c. 
Pulchros, qui colore, Diaphanitate, radiorum reflexu , aut figura concinna vifui grati. 
Colore 
