( 
FORMIANUM. 161 
palmos diftindos, e quibas abruptis & terras infitis, fex aut novem menfium fpacio, ma- 
ximas radices enafcuntur. Varias autem ejus reperiuntur fpecies, omnes edules, atque 
has radices durant fub terra multos annos , fine ulla cultura , quo annofiores funt, eo 
crafliores. Omnia animantia, hominibus folum exceptis, radicem hanc expetunt cru- 
dam, eaque pinguefcere & commode nutriri ferunt, verum fi contufa fuerit, & humo- 
rem illum folum hauriant, ftatim emori. 
Manardus eam ita defcribit. Yuca herba eft , quinque aut fex palmos alta , foliis la- 
tis & manus humanxmodo expanfis, atque in feptem aut odo lacinias divifis, perpetuo 
virentibus. Seritur in terra probe culta & in fulcos duda , fragmentis radicis ; radix 
craffaeft magnorum raporum modo, cortice exteriore fafco , parte vero interiore 
admodum candida, ex qua cortice adempto panem conficiunt. 
Radix, quas mihi a Clarilf. Viro D. Thoma Bartholino exGalliis tranfmiffa eft, cu- 
cumerem mediocrem figura & magnitudine ferme refert , nifi quod in apicem tenuio- 
rem terminetur, & nodofa adeo non fit: fibris quibufdam tenuibus praedita , fcabrofa 
& inaequalis, ob rugarum afperitates , prasfer tim juxta apicem, colore exterius luteo 
purpuralcente. 
Ex his radicibus defleatis & contufis , primo farinam, deinde pollinem deducant, ex 
quo candida &: delicata coquunt liba. Brafilienfes eandem farinam aqua temperatam, 
ac coaddam in Paftillos, fupra craticulas fumo indurant, atque exficcant, atque in pena 
quam diu libet recondunt. Inde ubi opus eft repurgant , contunduntque in pollinem , 
ita candidum,, ut cum tritico certet ; ex quo, certa quantitate recentioris farinas admifta, 
pinfunt panes bis coctos, quibus Barbari in bellicis, Lufitani in navalibus utuntur expe- 
ditionibus. Aliud quoque bifeodi genus adornant, ex mero recentium radicum in pila 
contufarum fucco, eoque aut ad Solem coado & exficcato; aut ad ignem tofto, quod 
candidiflimum eft , & delicatiflimum , neque ad vulgi ufum comparatum: Ex eadem 
radice, fumo arefacta , varias componunt potiones , quas Barbari vocant Ming ice , 
adeo falubres , ut reftaurantium loco asgrotantibus propinentur. E polline vero varias 
cupedias, & admixto orizas polline panes fermentatos, triticeis omnino pares. Eandem 
ad fumum ita ficcatam , antidotum &c antipharmacum autumant adverfus venenatos 
anguium morfus, 
PanisexYuca C as avi dicitur, cujus fruftulum Daleri imperialis craffitie, duo- 
rUm pollicum longitudine, fefqui latitudine, candidiflimum, porofum, fapore haud in- 
grato, tranfmifit idemClariff. Vir Thomas Bartholinus. Ejus vero conficiendi rationem, 
quia accuratius perfequitur Manardes in Hiftoria Simplicium cap. 55 . ( licet de ea fupra 
quoque aliquid didum fit) hic repetam. Repurgatam, inquit, fuo cortice radicem in- 
ftrumentis quibufdam ( iis quibus muliercula linum pedunt fimilibus ) dente acuto & 
firmo prasditis , in fruftula fecant & comminuunt, quod comminutum eft in manticam 
ex palmae foliis contextam injiciunt, & pondera quasdam, veluti grandes lapides, fuper 
imponunt, ut fuo pondere fuccum exprimant. Quo probe expreffo, radicis craflior 
materies, amygdalis tufis & expreffis fimilis, reftat, quas patinas injeda,lento igne coqui- 
tur Si denfatur > fiibinde eam volvendo , uti ova frixa folent, ea bene denfata placenta 
fit, nummi Hifpanici odo Regalibus asftimati craflitudine, quam Soli ficcandam expo- 
nunt. Hasc placenta illis panis vicem prasbet, multum nutrit, poteftque multo tempore 
incorrupta affervari. Nam navibus, quas inde in Hifpaniam appellunt, imponunt, panis 
bis cbdi vice, pro alimento. Verum fauces exafperat ejus Cafavi ufus, nifi aqua aut ju- 
fculo maceretur, aut aliis cibis commifceatur , ea enim ratione edi poteft, & qui fic 
eum comedere vellet, altera manu vafculum aqua plenum perpetuo tenere neceflum ha- 
bet, alioquin minime deglutire pollet. 
Ferunt omnem Yucam in continente nafcentem falutarem effe ; fed quas in Infula 
S. Dominici provenit, ejufque fuccum non eodum, interimere. 
Quamvis in Mufeo multo plures teneam radices, attamen aut non adeo raras, aut 
de iis in ipfis plantis adum , autpaflim eajrum hiftorias apudBotanicos extant, nolo hic 
adurn agere, fufius de iis tradando. Hujus cenfus funt radices Althe^e, Ariftolochias 
longas, rotundas, Angelica, Afphodeli, Afari, Alcannas, Brufci,Been albi, rubri,Galangx, 
Gentianas, Curcumas, Cyclaminis, Diptamni albi, Ellebori albi, nigri, Hermodadilorum, 
Iridis Florentini , Morfus Diaboli, Polypodii, Pyrethri, Scorzoneras Hifp. Vidorialis 
femina, ali^que plurimas. 
X 
Cap. XIII 
