( 16 ) 
der menschelyke maatschappy behoorlyk te kunnen vatten 
en waardeeren. Behalve Leipzig, bezocht ik ook dikwyls 
Dresden. De bergwerken van Freiberg, de rotsen van de 
omstreken van Altenburg, alsook de naastby gelegen ge- 
bergten, leverden voortdurend ryken toewas voor myne ver- 
zamelingen. Kortom , ik voelde overal een prikkel om myne 
verdere plannen voort te zetten. 
Aan de politiek schonk ik alleen dan myne aandacht, 
wanneer zy in de geschiedenis ingreep. Ik las couranten 
slechts onder tafel, waarby ik trouwens geen tyd voor de 
zoogenaamde »Leading Articles” had. Voor het jeugdig ge- 
slacht waren toen bovendien de tydsomstandighedeu zeer 
treurig. Na de oorlogen volgden twee jaren van hongersnood. 
De groote menigte, wars van alle onlusten, had alle belang- 
stelling verloren, scheen alleen te leven om welvaart te ver- 
krijgen, en droeg den muilband, dien men haar aangedaan 
had, met onverschilligheid. De stormachtige jeugd, door eene 
edele vlucht bezield, vernietigde haar eigen werk door gebrek 
aan doorzicht en door overdrijving. Alles nam een’ anderen 
keer, dan bedaarde lieden verwacht hadden. De stads- 
soldaten, die binnen de poort op banken zaten, en bij de 
aankomst van een’ vreemdeling of een’ wagen hunne breikous 
wegwierpen, de slaapmuts voor den steek verwisselden, het 
oud schietgeweer in den arm namen, en den aangekomene 
een donderend »halt”! toeriepen, waren wel is waar afge- 
schaft, en met hen de neuswijze poortschryvers (kommiezen), 
die den reiziger deftig wachten lieten; de »insolence of 
office’ der politièbeambten was wel wat minder geworden ; 
maar daarentegen werden aan de andere zijde, de teugels 
strakker aangetrokken en daardoor menigeen van zijn va- 
derland afkeerig. Ook mij was het reeds lang te nauw 
geworden, en ik werd er ten laatste uitgedreven, toen mijn 
vader zich eeus onvoorzichtiger wijze ontvallen liet, dat ik 
toch zonder hem niet kon bestaan, »Dat zal ik U toouen!” 
was mijn antwoord. Ik verliet dadelijk de kamer, pakte 
myne spulletjes bijeen en begaf my, zonder afscheid van hem 
