22 
een geToel van koude moet ontstaan ; dit kan men in sommige 
zelfstandigheden aantoonen , indien hare oppervlakte de uit- 
damping toelaat. Door eene tegenovergestelde werking maakt 
zich de warmtestof van de ligchamen vrij , zoodra deze zich 
zamentrekken of snellijk, hetzij door drukking , hetzij op eene 
andere wijze , in digtheid toenemen ; zij openhaart en tracht 
zich naar elders te begeven ; dit heeft plaats wanneer men 
een metaal koud smeedt, of onder den slager zamenperst; 
nog duidelijker wordt dit bij de kleine staaldeeltjes, die van 
den vuurslag, waarmede men den keizel slaat, afspringen , en 
in de perspompen , waar de lucht, snel zamengedrukt , de 
warmtestof loslaat , die een stukje zwam kan doen ontbran- 
den ('tl 3.). 
51 . 
Deze eigenschap van de ligchamen uit te zetten, kenmerkt 
en ontdekt de tegenwoordigheid der warmtestof, overal , waar 
zij zich bevindt, daardoor reeds, dat zij zich in evenwigt 
trachtte stellen, zoo als wij reeds gezegd hebben (48). Men 
heeft natuurkundige werktuigen zamengesteld , met wier be- 
hulp menden warmtegraad der lucht, vochten en vaste lig- 
chamen kan bepalen of meten , door een dezer ligchamen in 
die toestanden aan te wenden, om tot punten van vergelijking 
te dienen , en hieraan hebben wij de warmtewijzers ( thermos - 
copes) warmte- ( thermomètres ) en vuur-meter ( pyromètres ) te 
danken. Deze laatsten zijn zamengesteld uit metalen staafjes , 
die zich verlengen en op eene wijzerplaat naalden in beweging 
brengen , bestemd , om deze uitzetting aan te wijzen ; in het 
algemeen zijn zij geschikt tot het bepalen van zeer hooge 
warmte-graden , zoo als die vereischt worden tot het smelten 
der metalen, liet maken van glas, of het bakken van porselein. 
De thermometers worden meer bijzonder door de natuurkun- 
digen gebruikt , om mindere graden aan te tonnen. Het punt 
waarvan zij uitgaan , en dat men nul ( zero ) noemt , wordt 
aangegeven door ijs, dat begint te smelten; de schaal, ter zijde 
van de buis, die het vocht bevat, aangebragt, wijst onder 
nul de graden van koude, daarboven die van warmte aan. 
Het punt van kokend water is bij Reaumur 80 gr , doch volgens 
de nieuw aangenomen verdeeling 1 00 gr. ; deze is dan delion- 
dardgradige thermometer. In Engeland en Duitschland is die van 
Farenheit aangenomen; dezeisin 212 gr. afgedeeld, waarvan de 
32“ gelijk staat roet nul, volgens Reautnnr ; zoodat nu voor den 
graad van kokend water 80* Reaumur , l80“ Farenheit en 100“ 
van den honderdgradigen thermometer gelijk staan. Otu een 
thermometer zamen te stellen , doet men water , wijngeest of 
