297 
rigtingwi , hebben wij gezien (221) dat de dieren, boven de 
planten, die zich slechts voeden en voorttelen, het vermogen 
hebben om willekeurig ’t zij gedeeltelijk of geheel van plaats 
te veranderen ; dat zij daarenboven kunnen voelen, dat is ken- 
nis hebben van het aanwezen der ligchamen, door er de 
hoedanigheden van te kunnen ontwaren en te schatten. Deze 
vier vermogens van het bezielde wezen leveren een groot 
aantal wijzigingen op, zoo wel in de kracht waarmede zij 
worden uitgeoefend, als «in den vorm der werktuigen die ze 
moeten voortbrengen. Wij zullen dit dóén zien , wanneer 
wij in het algemeen de voornaamste verscheidenheden zullen 
doen kennen, welke de dieren opleveren in de werktuigen 
hun gegeven tot deze vier groote verrigtingen : de voeding, 
de voortteling, de beweging en het gevoel. 
632 . 
De bewerktuigde wezens kunnen al dadelijk hunne wijze 
van bestaan en de uitoefening hunner verrigtingen niet onder- 
houden dan , door aan de werktuigen stoffen te bezorgen , die 
tot de ontwikkeling , herstelling en werking noodig zijn : want 
van niets komt niets. Die voedingstoffen moeten dus in de 
massa, in de zamenstelllng van het individu worden gebragt; 
zijn deze stoffen verbruikt , zoo moeten zij vernieuwd worden : 
hiertoe worden zij van de omringende ligchamen gekozen en 
genomen ; zij komen echter slechts in het ligchaam als eerste 
stoffen , zij moeten eene voorloopige ontleding en later eene 
nieuwe zamensteliing ondergaan. Deze bewerking (232) is de 
algemeenste, de voor alle levende wezens onmisbaarste ver- 
rigting , en men begrijpt onder den naam van voedingswer- 
tnig, alle deelen van bet ligchaam, waardoor die stoffen heen 
gaan, die ze voeren, kiezen, verwerken, uitvoeren hetzij om 
ze te bewaren, hetzij om er bet overblijfsel van te verwij- 
deren. De voedingstoffen komen langs verschillende wegen in 
de bewerktuigde ligchamen; zij dringen er in onder den vorm 
van onweegbare of veerkrachtige vloeistoffen , door poren of 
onbemerkbare openingen. Dit hebben alle levende wezen* 
gemeen; maar de dieren bezitten eene bijzondere bewerktui- 
ging, eenen inwendigen weg om de voedsels in het ligchaam 
te brengen, met zich te voeren, en zij ontvangen ze onder 
den vorm van vloeibare of vaste stoffen. Deze wegen zijn de 
spi j sverterings werktuigen . 
633 . 
De spijsverteering (236), die eene wezenlijk kenmerkende 
