305 
de werking , die andere ügchamen door hunne eigenschappen 
op hen hunnen uiten; zij zijn gevoelig; zij hebben bewustzijn 
van hun bestaan en ondervinden eene gedurige behoefte, om 
bet te onderhouden , want zij ontwaren vermaak en smart, en 
trachten hun behoud te zoeken en het gevaar te ontvlugten; zij 
bezitten eenen wil, die met zeer groote snelheid en plotseling 
schijnt te worden ©vergebragt in al de werktuigen, die daaraan 
gehoorzamen; hunne bewonderenswaardige bewerktuiging beeft 
nog buitendien het vermogen , om de hoedanigheden der lig- 
chamen te leeren kennen, door behulp van zekere toestellen 
of proefmiddelen , zoodanig verordend, dat zij de werking 
er van door de naauwste aanraking , en onder welken vorm de 
ligcbamen zich ook voordoen, kunnen ontwaren, hetzij die zij 
vast, vloeibaar, of gasvormig zijn. Deze werktuigen, die be- 
stemd zijn, om de uitwendige ontwaringen op te nemen, 
worden gevoelorganen genoemd. De inwendige deelen , waar- 
door de dieren bet bewustzijn hebben der inwendige ont- 
waringen, zijn, even als die in de zintuigen uitloopen, eigen- 
aardige vezels van eene witte en zachte stof, en waaraan men 
den caam van zenuwmerg heeft gegeven , waarvan draden 
uitgaau, die vaster zijn , doch dezelfde zelfstandigheid bezitten , 
en welke men zenuwen (nervi) heeft genoemd. (663). Het 
geheel van dit gevoelstoestel draagt den naam van zenuw- 
stelsel (gystema nervosum). 
652. 
De zenuwen nemen voor het meerendeel in dikte af , wan- 
neer zij in de deelen uitloopen; zij schijnen zoowel het ver- 
mogen te bezitten, om de outwariogen , welke ieder harer deelen 
van buiten ontvangt, zoowel als van binnen van het ligchaam , 
aan bet dier over te brengen. Echter heeft men de zenuwen 
nog niet kunnen onderscheiden in eene geheele klasse van 
dieren , die meerendeels zeer week zijn of zoo klein, dat hunne 
bewerktuiging ze zelfs aan het gewapend oog beeft onttrok- 
ken : men kan evenwel niet vooronderstellen , dat zij ze geheel 
en al missen. Hoe toch zich een wezen voor te stellen , dat 
bezield is en niet gevoelt? dit ontbreken van gevoeligheid 
zoude in weerspraak zijn met het bestaan van een dier, dat 
bewegingen uitoefent. De meeste dieren hebben zeer duidelijke 
zenuwen. Nu eens komen deze koorden of draden van eenen 
middenpuntigen stam, in de lengte van bet dier geplaatst, die 
bij tusschenruimten uitzettingen of knoopen (ganglia) beeft, 
maar zondere meerdere massa aan de streek, die met bet hoofd 
overeenkomt; dan weder, integendeel, hebben de dieren aan 
dat gedeelte, en dikwijls in eene beveiligende doos, die her- 
20 
