m jOANNiS SW AMMERDAMMii 
{liiTumim fit: hiiic pro certifllmo habeo , qttod 
omnis Philofophorutn cognitio ac fapientia fo- 
lummodoin accurata perceptione elegantium il- 
lorum phaenomcvw/ Ave effetiorum, quae a caufis 
primis producantur, notabiiesque viciffim alio- 
rum faepe effefloriim caufae fiint , unice fita fit. 
Qiiapropter omni ciiam flud^o ac induftria in 
id incumbendum foret , ut i.lhaec tandem 
phaenomena exadlifiimc peinorcamus , & ex 
his dein firmas pofitiones , regulas, concltifio- 
nes, 8 c ratiocinia, legitime deducamus. Alio- 
quin enim , prout in praefatione jam monui- 
mus , facillime a veritatis tramite aberramus ; 
fiquando de Natura, quae prorfus inexhaulta eft, 
difpuiantes fufficientibus dellitiiimur experi- 
mentis, quae fola viam nobis, in fpiffiffima igno- 
rantiae nollrae caligine , haud aliter ac bacillus 
caeco, praemonflrare poflunt debent. Imo 
vel nollra ipforum culpa^ tunc contingit , ut , 
quae in rerum natura levi negotio cognofcen- 
da offeruntur , non folum obfcura nobis , fed 
etiam inexplicabilia fiant , noRramque hinc in- 
fcitiam ac caecitatem potius , quam fcientiam , 
magis magisque augeant. Nonne vel unicus id 
Goedartius fuo exemplo comprobat luculentifll. 
me? Is enim, neceflaria experimernomm luce 
orbus , quum perperam fibi imaginaretur , 
rucasjficubi haud affatim prius pallae mutatio- 
nem fbbeant , nonnifi mutila ac deformia in In- 
fe£la degenerare ; ^ac po mone non fo- 
lum alia omnia experimenta fua Cimmeriis vel- 
uti tenebris fepelivit: imo vero tantam 
hinc caecitatem contraxit ; uc unam ex rebus 
omnium excellentiflimis , quam ramen fuig 
oculis coram contuitus erat , animadvertere mj. 
nime potuerit. Superfedeo heic nunc alios 
porro commemorare, innumeros pene, Plfilo. 
fophos, qui , miffis experimentis, fuae folum- 
modo rationis ac phantafiae du 6 tum feciiti , de 
VCTis Infe 6 loritm mutationibus , haud aliter ac 
caecus de coloribus, (latuerunt; ut pudeat me 
& pigeat fuciliffima illorum ratiocinia in memo- 
riam revocare. Neque intenm ulla excufationis 
fpecies ratiocinatoribus iflis relicla eft ad dilu- 
endam quodammodo peffimam fuam audaciam, 
qua de caufis atque principiis harumce rerum, 
quarum ne phaenomena quidem ac eftetla un- 
quam pcrfpexerant , confidenter pronunciare 
non erubuerunt. Atque , ut candide , quod 
fentio , eloquar , fi mancum elt omne 
noflrum ratiocinium , quodcunque experi- 
mentis fubfulciri ac demonftrari nequit, nec in 
his ultimo terminatur j fsine firmiores atque 
ivy feekerlyk , dat de eenigjie kennis ende 
der Wyfgeerch , maar alken in het gejond btgtj 
van haare nette vertooningen , efis uyPtverhngtjiy 
dewelke veelniaal ivederom kennelyke oorfaaken 'oti 
andere uytmrkingcn fyn , geleegen is. 
wy ook, om die ‘voel te kennen,ende daar ssaJUj 
lingen, regelen^ bejliiyten,enie redenen uytte y 
ten , alie neerjUgheyd ende arbeyd behoorden 
isenden. Want anders , gelyk 'wy in orife t'0ort ^ 
den gefegt hebben , naademaal de Natuur onii) p 
telyk is, foo geraakt de ‘xaarheyd .oiis genoegj“^ 
ondervindingen ontbreekende , ende die 00 
duyjlerbeyd der onvxtentheyd ais een blindefy^J 
moeten leyden, Ugtelyk in groot gevaar. 
wy felvefyn oorfaak, dat de faakenidie in 
ligt te kennen fyn , niet alleen duyfier , nianr 00 ’ 
oplojfelyk voor ons ivorden *, ende ons foo i^ f 
van kennis meerder onweetenheid ende blinihoj 
men te baaren. Ende wat behoefiky om 
wyfen , een ander vovrbeelt ais dat van 
by te brengen, dewelke genoegfaaine 
gen ontbreekende , ende daarom fig verkeert 
de ingebeelt , ais de Rupfen niet genoeg 
hadikn, ende dan foo kwamen te 
fe niet ais kreupele ende ontaarde Dieren ^ 0 
brengen; dgor deefe valfehe Jlelling niet 
fyne andere ondervindingen ais in ^ 
begraaven: maar by ijfer ook onbequaam A, 
worden, om een van de alderheerlykfle 
gen, dien hynogtans met eygen ooginfig’ 
dervinden. Ende foo ik, wat verder gttnn^^* 
bybrengen, hoe een oneindig getal van of 
de ondervindingen laatende , ende haare 
eigen herffenheelden volgende, gelyk ais 
van de veruwcn, van dewaare verandet<^^ eg 
Bloedeloofe Dierkens geoordeelt hebben; 
felven fchaamen. Ende wat voer ontjo" 
kunnen fe hybrengen, datfe foo Jlout van .,0' 
ken ende de gronden deefer dingen hebben 
deneeren-, daar haar de uytwerkingethoP^ 
tooningeh der faaken felfs, nog onbekcnt 
Ende om openhartig te fpreeken, indien ;!/■ dooP 
ioof 
valfeh ende gebrekkelyk is, indienfe 
ondervindingen kan onderjleimt werdent * jqv 
beweefsn werden, ende in defelve 
dunkt ons , dat 'er geen Jlerker nogte 
denen kunnen weefen ; ais dewelke ayt 
dingen ende de ervarentheeden felfs » 
ten eyndigen , gchaalt werden. 
ten eynaigen , gcbaalt weraen. Synde 
recdenen, dewelke deefe vafle ende on ^ 
’ -nteiauo 
grontveft niet en hebben , op hoe veel op 
de bejluytcnfy ook Jleunen , enigfnt^ "^^^rnired 
houden; ende foo fe met de endervin i 
va- 
