XL 
INLEIDING. 
van emetisch, purgerend, diur.etisch, zweetdrijvend enz. 
te zijn, geven eene zeer onvolledige kennis van den wa- 
ren aard der werking; want hetzelfde geneesmiddel kan 
beurtelings alle deze werkingen veroorzaken. Het zal 
daarom niemand verwonderen, in dezelfde plantenfamilie 
deze verschillende werkingen aan te treffen, b. v. in de 
Liliaceae de purgerende Aloë, het diuretische Allium, 
de diuretische en braakwekkende Squilla. 
De verschillende werking van hetzelfde geneesmiddel, 
in verschillende giften gebruikt, moet hierbij insgelijks 
in aanmerking komen. Daardoor ontstaan schijnbaar zeer 
verschillende werkingen, welke echter allen van ééue 
s toffe of ééne eigenschap afhangen. Dit verder uiteen 
te zetten zoude ons te ver leiden, alleen willen wij op- 
merken, dat men uit dit gezigtspunt vele afwijkingen 
van de gelijkvormigheid van kracht in eene natuurlijke 
familie kan verklaren. Rhabarberwortel in groote giften 
purgeert, terwijl kleine eene tonische werking op de 
ingewanden uitoefenen. De wortels der inlandsche Ru- 
mex-soorten, welke tot dezelfde natuurlijke familie be- 
hooren, oefenen, wanneer zij in de gift van rhabarber 
als purgans gegeven worden, slechts eene tonische wer- 
king uit. Het verschil bestaat alzoo slechts in de hoeveel- 
heid van werking, niet in den aard derzelve. In de 
daad ziet men in vele natuurlijke familiën, bij schijn- 
baar verschil in den aard der werking, slechts een on- 
derscheid in de hoeveelheid derzelve, en kan zelfs in 
die gevallen, waar door eene der bijzondere oorzaken het 
hoofdbestanddeel door andere stollen verdrongen is, als 
b. v. door zetmeel enz., sporen van de oorspronkelijke 
stoffe en kracht terug vinden ; zoo gaf reeds lang eene 
plant uit de familie der Violaricae eenen braakwortel 
( lonidium ), voordat men wist, dat in alle Viola-soorten 
een soortgelijk braakwekkend beginsel voorhanden was. 
Dezelfde ■waarneembare uitwerkselen worden niet 
