50 
Vrodretni Naturalis Hiftoria Scotiae. 
conditoria , tum ad Liquorem perpetuo fuppeditandum , tum ad fubjeifias Montium 
Kegionumque Convalles beneficii Liquoris undiquaque difiufi munere alendas fcecun- 
dandafque a provida Natura inftituta. Quarto, Montes, tum ad rabiem Ventorum 
coercendam, tum ad Herbarum, Arborum Plantarumque varietatem, quae fine Mon- 
tibus cxceroquin non provenirent, producendam; cum denique ad aeftum Solis tem- 
perandum Aerifque falubritatem (quae omnia non nifi in altioribus Montium receifi- 
bus obtinentur ) mirum in modum conferant. Quinto Montes funt Metallicorum cor- 
porum Repofitoria, in quorum Concavitatibus per abditos Meatus, ignis fubterranei 
virtute & energia , veluti in Fornace quadam decolla & ad maturitatem dedufla, in 
ufum mortalium egeruntur. Ut taceam hic de amoenitate profpecflus , de utilitate, quam 
Umbra fua in fubjedis agrorum pianis. Vallibus conterunt. 
In Natura locorum conllituenda tanti certe momenti Montes funt, ut diverfarum 
Regionum , Provinciarum Urbiumque proprietas qualitafquc non nifi a Montium cir- 
cumfitorum conftirutione proveniat. 
Unum ell quod Natura provida in Montium conftitutionc & partium Terreftrium 
exafperatione potifiimum intendit , Caloris , fcilicet , proportionarum incrementum , 
line quo nihil recte difponi potuiflet. Hinc enim fit, ut Solares costerorumque Side- 
rum Radii intra Montium antradtus faxofarumque Molium difpares conditiones , vario 
reflexu , vehementer intendant calorem ; halitus vapordque ad Meteorologicas im- 
preffiones efficiendas eliciant, ex quibus innumera in Gcocofmi OEconomia emolu- 
menta nafei necefle eft. Cui non experientia conflat Plana Montibus fuppofita mox ad 
primum Solis in \^rietis ingreflum folutis Nivium , quibus Vertices Montium operti 
iunt. Molibus, Terram circumfitam mirum in modum fovere dc ad fceturam follicita- 
re. Et, ne humore nimio Terra inebriaretur, declivitate fua humorum flagnationem 
impediens Montium Eminens tumor humoiem continuo fluxu intra Alveos fluminum 
coadum in Mare detrudit, utfic fuperfluo humore Terra exonerata apta reddatur pro- 
ventibus. ^ 
Et quidem non minimam fuE felicitatis partem Montibus debet Scotia -. ab hifce 
enim eft, quod fortiori Solis influxu fruatur, Aete falubri & fereno gaudeat & Aqua- 
rum libera Inundationibus, propter declivem a Montibus fitum , nec ab irrumpentibus 
Anipiantium fuorumftragcs, neca ftagnantibus & putrefeentibus, peftilcntiales corru- 
ptiones metuat. 
CAPUT XIII, 
2)^ Defertis t Sylvis, Fodinis^ Cryptis. 
Deferta. Ffirta dicuntur TcrtE Tractus, qui ab hominibus non coluntur, proprie quo- 
runa lolurn feu terra fterilis & infacunda eft. Hec vel funt arenofa, petrofa eri- 
DcfertaE. A rcnofa& petrofa Dcfcrta , quod fciam, in Scotik nulla funt. 
ricofa. Dderta noltra Ericofa funt, quE CHoors noftratibus dicuntur. Plurima ex hifce in 
plerifque Regionibus funt. Icd minora ea, nifi in extimis Regionibus; prEfertim verfus 
Seprentrionem. Hacc prEterquam quod paftum prEbeant ovibus commodiflTimum , quem 
Armenta quoque expetant, ingentem alunt numerum Sylveftrium Avium , qu^delica- 
tillimos cibos pcEbent Venationique comparata funt. 
riSsquo^-'' ^ noftratibus multis in locis ejus Soli afperitas mitigatur, eo Aratro 
modo mi- profciflo, Algaquc marina aut calcc , &, ubi fuppetit, fimo confperfo. Frueumferti- 
tigata. le reddunt. ^ 
paiudofa Palud^a proprie funt quE noftratibus lMo/s dxoxnmr. Eorum terrea fubftanftaEfta- 
d°£ta’ Teflellas, Ligone ad id operis concinnato difeifla probe exficcatur & pro ignis fo- 
mento ufurpatur, iis in locis, in quibus carbones & ligna defunt. Videtur autem pa- 
0 ludola ifta terra, quE Mq/s dicitur, nihil aliud efle quam nigra quEdam TerrE fuper- 
tiaesQx Sylvis vetuftate putribus Aqui lutofa & Mufeo Arborum & Terreftri corru- 
pns in unam maflam fubaftis coalita. Ea breviore gramine Liug noftratibus diao 
plerumque vcfticur, quod Armentis Ovibufque maxime in efcam cedit. Ex ejufmodi 
Palu. 
