^Partis Prima Liber Primus. 
5 i 
Arena foft 
niis. 
Fof(ilis& 
Marina. 
Arenae no« 
ftrjE auri- 
fera:. 
dam alteratione perennique tranfiru unius ad aliud promoti inceflaiuer in Mundi con- 
fervationem incumberent. Sic particulae Auri , Argerd, Plumbi in Fodinis reperiuntur 
cum inutili terra mixtae fecundum minimas particulas fic, ut non primo afneftu, fed 
aliis indiciis deprehendant Artifices, quid in quavis Terra Metallica contineatur. Sic 
in Agris mifeetur Arense, Argillae, Limo, Sali, &c. 
Arena vel eft foflilis, vel Fluvialis, vel Marina. Fofiilis eft illa, quando Lapidofa 
fubftantia, aut Metallicis Glebis vel acri humore exefa in fubterraneis tbffis colleita, 
vel alluvione, intra Montium Fodinarum vacuitates congeritur. 
Fluvialis & Marina cft, quae Fluminum Mariumque Ripis fluduum agitatione ad- 
volvitur,* & videtur nihil aliud efic quam Lapidum & variarum Glebarum Terreftrium 
& Mineralium Ramenta ex perpetua allambentis Aquae attritione abrepta : hinc Are- 
nae Lapidis aut Glebx quam atterunt colorem referunt. Unde ex Arenis de Minera , 
per quam defluunt Arenarum deve^lrices Aquae, indicium fumi potefl. Et hinc patet 
Auriferarum Arenarum in nonnullis Flumim''us ingens proventus. Sic noftrae inlupra 
didis Crafordta Tefquis Arenz auriferae funt ; aqua enim p-sfeitim falfuginofa per 
Mineras Auri fluens femper nonnihil ex ambefis Ramentis devehit; & hinc Fontes 
Rivique vicini Fluminaque tanto in fc majorem aurearum Arenarum copiam conti- 
nent, quanto aut Flumina Fontibus, aut Fontes Cuniculis auriferis fuerint viciniores. 
Arena autem naturam & proprietatem ejus Subftantix aflumit , ex qua detrita eft. 
Si ex lapidofa fubftantia , ficca; fl ex bituminofa materia terraque craiTa, pinguis erit; 
fi ex nitrofa terra, nitrofa erit. Et hinc quidem fertiliffimae illas Planities funt, quae ad 
Fluminum confluentiam, aut in Mare ingreflumfitaefunt. Et pro omnibus Litamini- 
bus ad agros meliorandos maxime conducit Arenofa illa Terra cum Fluminibus ad- 
veda , quod quintam quafi eflentiam & Salia volatilia contineat , omnium Lapidum , 
Glebarum & Mineralium, per qui Fluminis Aqua perreptavit. 
Arenae ufus eft in .^Edibus conftruendis, quoa ex ea & Calce coementum fiat, ad 
quem ufum ficciffima & tenuiffima Arena maxime commendatur. Ad Vitri quoque 
confedionem Arena infer vit & fecandis Marmoribus contere. Figuli etiam in coquen- 
dis Vafis, ut plurimum. Arenae mixtura utuntur; Argillaceam maflam enim roborant 
Cryftalhna Areni Corpulcula Ignis vehementia in Fornace liquefacta. 
Sabulum Arenae fpecies cft, led illa craflius, durum & molle Fiortorum Ambula- 
cris fternendis fervit. 
Glarea Arena & Sabulo adhuc craffior cft , rotundi , ovati & lenticularis figurx. 
Argilla, uti omnis Terra qui in Figulorum ufum cedit, debet efle crafla, lenta, 
fpifla dc mollis. De Terris Medicis & Metallicis poftea agemus. Nunc de ea, quae ad 
ufus Agriculturae fervit , eft agendum. 
In bcotiA omnes Terri Agriculturae utiles reperiuntur; in Vallibus quidem, & ad 
Mare prifertim , Pinguis , modice nigra , qui omnibus Frugibus&Leguminibus ferendis 
peridonea eft; Solis elatioribus, pinguis ex rara, qui facili arabilis eft; pinguis dc fpifla, 
pinguis mediocriter, qui ex Seminum genere .Secale dc Hordeum maxime amat ; ex Le- 
guminibus, Fabam, Linum, Cannabi m. Macra mediocriter, in qua optime prove- 
niunt Avens noftrae 
qui ad culturam a[^ 
fa Terra agris foecundandis aptii 
Aren* U- 
fus. 
Sabulum. 
Glarea. 
Argilla 
Tenae A- 
gricultura: 
utiles. 
140. 
200. 
lis. Pro agris foecundandis quidam Terram fpiflam & lutofam effodiunt, & ex ea cum 
Fimo commixta Litamen parant. 
Ea autem eft multorum Agrorum fertilitas, ut pro fingulis Granis fedecim, imo 
in quibufdam locis o^Fodecim reponant. Pleraque ex Jus Sola Arenofa funt, in qui- 
bus Alga marina pro litamine confperfa eft. Reftat , ur de Granis agamus. 
Britannia oMiXvohictvicvitVanegyricus Scriptor, 'tegetum tanta fa- 
cunditas , ut muneribus utriufque Jufficiat ^ Cereris ^ Liberi. Magna quoque quan- 
titate ad exteros exportantur. Apud nos autem feliciter proveniunt meliora Grana. 
. Triticum optime provenit, cujus laudes pro me recenfebit Julius Scaliger, qui in 
^ xerat. verbafunt. In AngUa parte ultimlt , quam Scotiam vocant , adeo 
oritur Tiriticumy ut cum eo pane nullus pr ater ek tot a ex Europa cornpararime- 
reatur. Et iterum ; ^in ea Infula pars , qua Scotia dicitur , longe quam hac , qua 
nobis adjacet, feptentrionalwr , adeo bonarum frugum ferax eji , ut optimo univerfa 
Europa vejeantur pane, candidifftmo , levijfimo, maxime folutili. Hordeum qooque 
optimum eft , atque communis Incolarum potus ex eo conficitur. Priftantiflimae hic 
nafcuntur Aveni, ex quibus faluberrimus panis conficitur. 
I X Pifa 
Agrorum 
in multis • 
Scoti£ locix 
fertilitas. 
Grana. 
Triticum, 
idemque 
pra:ftaiuifi 
fimum. 
Hordeum,, 
ex quo po- 
lus confici- 
tur. 
Aveo®- 
