De Cancro marino. Lib.IIII. 
DE CANCRO STAGNI MARINI, RONDELETIVS. 
149 
3 0 
Lege ejMtt annotautmm ad iconem procedenti V capitif. 
T RIA potiflirnumcruftatorurngenerainftagnisnoftrisviucrecomperio,pr.Tterha?cnulla fer£a- 
lia : nempe Squillam gibbam & paruam. 
Tertium genus eftCancer nomine vacans, magnitudinemedia,fimilis marino . Chelas duas habet, 
pedes quaternos. FoEmin^ intus eft pars quaedam crocea qua mares carent,quam ouorum materiam eile 
pnto Quo tempore ouis turget, optimaeft. Cxteras partes interna’ alba: in fccmina & in mare omnes. 
Hoc Cancrorum genus inter marinum & fluuiatilem medium efl'e comperio , vt in marini dc in flu uia- 
tilis vicem vfurparepoffimus:ftagnorumenimaquapartim marina,partim dulci conftat. Quando igi- 
turfluuiatiles defunt, ftagni Cancros aqua hordei abluendos cenfeo ,vt in ea ii quid iitfalfuginisde- 
0 ponant, quibus tum fceliciter vtemur in his aftedibus, quibus flutiiatiles valde prodefte praedicantur. 
Atque hoc expertus profiteor, phthificis multum auxi liari, illis enim, ita vt diximus, lotis, & in iureca- 
pi,vel cum cremore ptiflane codis phthificos diu iummo valetudinis eorum commodo alui. Exiiidem 
cinis pulmones exulceratos mire reficit & recreac,fi in aqua adianti,vel plantaginis lotus cu m lade afi- 
r>ae,vel cum cremore pullane hauriatur. Ex eodem cinere medicamentum fit, quod il cane demorfis ma 
xime fuccurrit. Quare minus rede faciunt Medici quidam, qui fluuiatilibus vel ftagni marini cancris, 
fluuiatiles Aftacos fubftituunt, omnibus dotibus Cancris de quibus loquimur ; inferiores. illi .n. molli 
prxhumidaq; fubftantiaconftant,&: quae facilediffluatacdilnpetur,neq; corpus latis nutriat neq; pe- 
culiarem vim ad pulmones iuuandos inlitam habeat. Cancri vero fluuiatiles dulci fune fucco , tempe- 
ratam lubftantiam indicante; quem perlibenter amplexatur natura, quo reficitur &fouetur,quih^ret, 
10 “iffipatuq; facilis non eft,< 5 e natura fua pulmonum malis fuccurrit. Cancri ftagni marini figuram capiti 
pr^fiximus, vt melius i ceteris eiuldem forma: diftinguatur. 
COROLLARIVM DE CANCR.O MARINO 
Jimphciter artio. 
Carcinos Graece is eftqui rotundo corpore habetunquem nos vulgari nomine dicimus Gra- Aj 
chio.isVenetiis,vbi marinorum numerus prope infinitus habetur, vbi cruftam exuerit, a corporis mol- 
litie vulgo vocatur Mollecca. E quorum genere funt etiam qua: appellantur Macinette. nam & har fuo 
tempore cruftam exuunt, Matthiolus. Plura vide inferius in Paguro, quod nomen pro cancro fimplici- 
ter Gra:ci,pra:fertimrecentiorcs aliquando ponunt. Cancer marinus Anglis & Germanis inferiorib. 
vocatur Kra^Crabbt : fuperioribus dici poteft «j» Afecrkmbt. Vide fupra in Corollario Cancri fluuiati- 
lis A,&inferiiis inPaguro. 
Cancri marini in laxis pafcuntur & habitant, Oppianus lib.T.de pife. Quod autem Plinius dixit can- C 
Ctqs locis mollibus vitam degere, haud fatis verum videtur.Sunt enim Paguri,cancri,& tamen non ni - 
fi locis faxofis capiuntur; & fimil i ter cancri illi alii parum minores, cibo non idonei, praecipue mares, 
preterquam cum exuerint feneCtutem,quos tam peti olis quam terrenis locis vitam agere perfpicuum 
*fl:quod ex Ariftotele elici etiam potcft,tam odauo de hiftoria, vbi cancros faxatiles ftercus deuorare 
inquit: quam etiam quarto de partibus animali um, cu m cancris caudam inutilem elfe tradar, quoniam 
vitam agere terrenam caucrnasq; fubire foleant.nec defendi fatis poteft Plinius, nifi quis in Plinio non 
cancri,(ed aftacilegendnm exiftimaucrit, vtdidbum eft ex Ariftotele, vlidehec mutuatu r,Mallarius. O- 
itracoderma .omnia cruftam luam exuunt, Oppianus. ergo Mazanetas etiam Veneriis didas luo fipoliari 
corio probaoile eft,quod & Matthiolus approbat: etfiBellonius e vulgi lententia fecus tradat. Conca- 
uanttoreofi demas brachia cancro, Cqcera fupponas terr^,de parte fepultaScorpius exibit, caudaque 
'40 minabitur vnca,Ouidius Metam. if . Vide infra in Paguro c.&iupra in Cancro in genere. 
Quicunqjperfpexerit qua machinatione caiiter Oftreacapiat , illius laudabit & diligetfolertiam. j) 
pftreuni interea fuas conchas(comi &aque defiderio)cumpatefacit,is fuis brachiis fublatum calculu 
* n c °ncharum hiatum iniicit : quo interpolito, Oftreum teftas claudere non poteft, quare \ Cancro exe 
>tur 5 cconficitu r ,GiIliu$ ex Oppiani de pifcib.lib.a.cuius verfus Gnecos recitat Rondeletius inCan- 
ctoparuo qui in alienis teftishofpitatur,canquam de illo fen ferit Oppianus , quod mihinon videtur: 
impliciter enim cancrum hoc facere ait. Vide apud Varinum, vel fupril in Cancro in genere 
M-a Meminitetiamdiuns Ambrofius,vtin Oftreis recitabimus. 
In Bolphoro Thracio cum ventus ingruit violentus, Cancri aduerfus fludus nituntur:circaprom 5 - 
toria vero venti vis maior eft,ita vt omnino repulfi auerfiq; Cancri, impetum feqiu vndarum cogeren- 
ja tur.Hocpracuidentes illi, vbi iam prope ad promontorium appulerint,linguli in iinuofo aliquo loco fe 
Ce nent, limul & reliquos expediant. Deinde in eundem locum congregati, adrepetes per pnccipites cre 
pidines inficcumafcenduntj&fludluum vim( qua parte violentior erat )euadunc, iter pedibus confici- 
entes. Cum atnera hanc violentiam pedibus praetergrelll funt,rurfus per crepidines in mare recurrunt, 
arcunt autem eis pifcatores,ciim declinandi communis periculi gratia fponte in terram exeunt : neq; 
o.mines cd m fint,ipfo etiam maris impetu f^uiores ipfis videri volunt, Aelianus 7. 14. 
ancro marino & alia multa cunifluuiadlicommimia,tum remedia diximus fupra. Diofcorides qui- G 
£■ mm arinos eadem qua: fluuiatiles praftare icribic omnia, fedignauius. Apri inmorbis caucrosve- 
c endo fibi medentur,maxime mari eiedbos, Plinius. Aeliano apri cacroslimpliciter remedium fibi co- 
e o a ^yofcyamumquirunc.Cancrimar.decodtiius contra dorycnium efficax habetur, Plinius. Marini, 
j 011 fluuiatiles, cancri alfumuntur ia theriacam Cl. Apollonii ad rabiolorum canum inorius, apud Ga- 
<Sj lmdeantldo cislib.2 .ca.73. Si equus cum fceno aut pabulo braflicam fylueftrem forte deuorarit,,p- 
his , mar ‘ nos cancr °s tritos cum fucco bralficx(fatiua:)mifcere,& apprehenfa lingua per os infundere 
Ve [ per triduum, donec malum egeratur aluo,Ablyrr. Cancros marinos impari numero exuftos 
j, and °s tritos, & baccas laureas impari numero tritas, adiedo meile atq; adipe anfenna remilla^quis 
00 e . Us >vniuerfa permixta vnum corpus facies, atq; arqualiter in duodecim partes diuides,&in ci- 
tis f l ^ Cl / 1 P ot c one I a borantiphthifico dabis, mire proderit,Marcellus.Cancrimar.drachma’duxipue- 
1 l ° ar Uur,ftranguriamfananc, infantibus ex lade materno vel nutricis, Alexander Benedidus. 
N 3 Extra 
