De Garo. Lib. IV. 
vnguenta maiore in pretio efle coepit, nobilitatis etiam gentibus . Scombros quidem Sc Mauritania, 
Beiicaq; 6c Carteia ex Oceano intrantes capiunc,ad nihil alitld vtiies. Laudantur & Cla/omemj garo, 
Pompeijq, & Leptis: ficut muria Antipolis ac Thurij : iam vero Sc Dalmatia. Vitrum hums (g*n fiilicet, Altx 
no;imur,<t, vt R ondelttiufcripjrt ) eftalex,imperfecta,nec colata Faex. Coepi t tamen Sc priuatim ex inutili 
pifciculo minimoq; confici,apuam noftri vocant.Foroiulienfes pifcem ex quo Faciunt lUpum ( ■')' /?«- 
n>um apuarum genens tmelfigo ) appellant. Tranfiit deindeih luxuriam, creueruntquegeneraad infinituni 
licuti garum ad colorem muliiveteris,adeoque dilutam fuauitatem,vt bibi poffit. Aliud vero adcAfti- ■ 
moniarum fupcrftitionem,etiam facris Iudgis dicatum, quod fit e pifcibus lquama carentibus, ( legerint 
non carentibus -. vtftnt dnogentragan ,vmtm e pijcibusfquama carentibus ,Jcombris, apuu^lpcoihmii : alte* tem i fqu 4- 
mojls qutbufdam , Judais dicatum , c/uipifitb s onfquanjofis abjlinent : vtt 'BiUonitts quoque fintit, in Plinij tamen leniit* 
»e mhilmntat., vt ne/j s Herm /a-s ,)S\c alexperuenitadoftr£a,echinos, vrticas, cartimaros, mullorum ’o- 
cinera,innumerisque generibus ad faporem gula: coepit fal tabefcere. H<jc obiter indicata fint dcfide- Mafxriui 
rijsvitar.&ipfatamennonnulli vfusm medendo, Hucvfque Plinius. Garum fanies iuteftinorum pi- H*lmt . 
fciumeft. halme ( ) vero muries & falfugo pifcium inueteratorum : hoc effiius lallum in quo fer- M:,r,a ■ 
uantur, quam vulgbfalimutiamappe lant, Maflarius. Plura de alece leges fuprain elemento A. Smari- s * l,muria - 
dem pifcem ( quileucomenis,ideilmgna alba etiam a Graecis dicitur ) garum elfe vt fufpicer, nominis R , . 
affinitas facit ,( inquit Rondeletius, ) cum pro garo cerrus ( vt Gaza vertit i Neapdii v ulgo cer res no- RonM ‘ tm - 
minantur, Venetijs giroli, &gerruli ) dicatur, & a Plinio Sc Martiali multitudinis numero gerres : Sc 
10 Ant *P°h hodie garon. Prattereaex hoc pifciculo optimum fieri garum, experientia quemlibet docere 
poteiLEfcombris optimum conficitur garum, Athenaeus.Ad ialiendum autem idonei funt fcotfibri. 
garumq; parandum : quia eorum caro facile conficitur, fpinis caret, vere pinguis efbqu.t enim dura, fi e- 
ca,macraq; funt, faliri ( vel liquari adoarum ) commode nequeunt. Rondeletius. Garum eftliquamen efc 
pifce filuro confedum , C$lius Aurelianus . 
EX I A N I CORNARII COMMENTARIIS IN GALENI 
"arir 
't‘ii fcen 
tante 
librosde cempof. mcd. fec. locos, Dtgaro (ociorum velprtmario , de gari 
Jtrmficattone & odore tn vnmcrjitm . 
Garum Hifpailum calefa&um per ftrimlem iijftillato, Archigenes ad aurium dolores apud Galenum 
decompof. med. fce. loti, libro 3. cap. i. vbi Cornarius in Commeritarijs : Garum Hifpanum ( inquit) 
hic Archigenes appellat, quod infri Afclepiid.es fociorum,icemque Nigrum vocat. Hoc enim ex om- 
jo nibuslaudatiffimum,& ingentis preci j fuit, e fcombro pifcc.& hoc ipfum Plinius quoque pro aurium 
medicamento celebrat. Ad fcctoremSe nomen (line vicus depafcendoproferpens)auriurti,compofitic» 
Hilpanorum appellata: Gari nigri quod Romani fociorumappellant.-aceti fcilliciei, vttiufque fexta- 
rium.mellis Attici fefquifextarium.addenfnudinemiuftam coquito, Sc in vitreo vafe repofi tis vtitor, 
ARlepiades eodem libro & cap. Ho: loco (inquit Cornarius ) exemplar Grarcumhabet i-dgov utAx»®* 
o,,( nofter codex liafilexctifus i imuipv, oxyporum quidem genus die gari , quod 
aliter oxygarum dicitur, Hermolaus exC oiumellaaffirfi ) fcd falio. tiarft oKi^evu legi debet. Nulla eft 
enim in Romana ac Latina lingua ocitori vox : verugarum optimum Hifpanum ac Cartbnginenfe, So- sMorit 
ciorumRom ? funa p pcllatumi:iirairumquodganeones<ScgdUdeditilurcoues , fociatim eo vteren- 
tur,ipiumque m maximis delicijs haberent. Pliuius lib. p. cap. 1 7 de mullo lodiiens: M. Apicids ad ifoahe 
40 omnem luxum ingemo mirus infociorumgaro ( narrteaquoq; res cognomen i nuenit ) necari eos pre- h"»** 
cellensputauic. Atvero mirum videri poffit, hodie garo penitus exoleto, hoc liquoris ?enus, praher- dum h t,r “ 
tim e icombro pifce,ob prmcipuam qu? inter focios caperetur voluptatem. Sociorum aopellatum elfr * mM M 
quando fane Plinius alias inteflinis pifcium, cieterisque qnxabijciendaellent fiH maceratis id fieri 
prodit, vtlit illa putrcfceiitium fanies: que vtiqueres non videtur adeo magni luxus eife: maxime eunt 
I linius eodem loco (lib. 31. cap. 7. ) florem falis appellari dicat, rem odoivquoq; irtgratoceu pari : 6 c 
Martialis poeta vnguenti odorem in gari foetorem corruptum olRohi Papili libroy. epigraitimatilm 
*ic, his verfibus : Vngentumfuer t quod onyx modoparuagerebat , Nunc ttqftquam olfecit Papillis, ^ 
«cce garum eft. Verum eodem item Plinij capite, apparet hunc liquorem certo falis condimentariis- a" " 
je "t r ® pT?pararam fuilfe , vt ex eo & iucunditas , & gula: inuitamenta fine qucfica . Et ( O *.« r ,**, ) quid - v, ; 
co mirum iit gan ita expetitum fuiile liquorem? cum etiam hoc noftrd feculo,multV(alfamsntoru; ,i tnp.t, Ht.nn 
genera, apud Septentrionales maxime, Sc vitra citraque Oceanum magnum habitantes in delicijs lint; 
qu® mediterranei homines , & fuperior adeo Germania,penitus nonexpetant, imo etiam faftidiant. 
. n, j verba hic lunt de fale: Conditur etiam odoribus additis.&pulmentarij vicem implet, excitans 
auiditatemjinuitansque 111 omnibus cibis,ita vtfitpeculiatis exeo intellefth-s inter innunieracdmlita. 
a elt in mandendo quxfitns & garo. Ex his verbis Plinij, velut dixi, apparet garum certo falis condi- 
entarij genere prarparatum fuille, C artatum Martialis poeta ex fcombri (anguine primo , que adhuc 
piranseftudit,garum Sociorum qiiod ffcofum nominat, conftate dixit id Xenijs. Garum Sociorum. * 
qu P dM t,SadhuCrCOmbl iclerai ’ SuinCprim ° Acc *P e ffcofum munera cara f ««f dw* ) garum. Qu r e 
gari ® • ° C c!t ’P rirnarium > appellare v reliquorum ex alijs pifcibus reipecllt. nam ad infinituni 
DenSc * t * CWai ^ Plinins “ ftatar * Diofcondes non pifcium tantum 3 fed etiarri carnium garum Uxu. 
tum nom US t pUd Conftancin nm C^farem locuftarumquoq; garum dixit, tanqUam generalem iriiiria- 
— II C 1 .1 f 1 1 r 1 I VI A 1 1 «n n r \ /VaA t* n 4*9** A M / • ^ a J a m. 1 . a.s ama. ... — a a a. t i. . jTl. — -a G I ^ ■ » l fl . a 
t (aiigui 
Ex •b\>tno. 
I ^ Vi v ■Ui c i n lUClliltlL Ulli LJllULJi IJu 
ne , & cm nC n tUr3ra ’ P (lftea tamen htadcertumliquorem contfafta^x fcombri videli 
fcilicet Hif b ‘ S cond ! mentari i K enere c ° n fta n tem.adieaa:q; certxpoftea diftinguendi gratia voces.vE 
far libri zo T 1 ' 1 - ’ ’ Sodorum , F $cofum , & Primarium vocaretur. Cbnfkntinus certe C.r- 
acinteftinisthtn”- 11 ^ Itura fine ex thynno habet, fic appellatum qiiod Vnactim branchi s 
f*» Lanosus l f.1». n 1 >ctiam eruor f anio fus ac fanguis ( v>tde mvoirum color niger accedat, » fi, N.vru ^ T . , 
^ ) C condiatur, itavt ex ht5 omnibus eraaiians liquor garum hsmatium appelletur s Ouo 
. Ii t loed 
