?8o 
De Aquatilibus. 
B Xiphias pifcis eft cetaceus , aliquado decem cu- 
bitorum magnitudinem attingens innoftromari, 
roftro mucronato , maxilla fuperiore ad duorum 
cubitorum longitudinem accedente , valde dura & 
oflea,gIadij figuram referente, que ob id dici- 
tur, idellgladius, vnde totipiici nomen. Inferiore 
maxilla breuiffima, trianguli forma. Dentibus ca- 
ret fed horum vice quatuor oflaoblonga& 
afpera in palato habet. Oculi rotundi funt & pro- 
minentes, ante hos foramina. Pinnas habet duas 
ad branchias, in medio fere ventre vnicam. Magna 
aliam in medio dorfo,&paruam non procul k cau- 
da. Extremum corporis priufquam caudaincipiat, 
latum & planum: in cuius plani medio erigitur tu- 
berculu m,vnde incipit cauda crefcentis luna: figu- 
ra, thynni modo, fed latior. Reliquo corpore eftro- 
tundo, cuteafpera, fiicaudafurfum manus duca- 
tur: iin contra, laeui.Dorfum nigricat, fplendefcit- 
quepanni fericiinftar. Venter candidus eftplftneq; 
argenteo Sc fplendente colore, maxime in aquis. 
Lib.z, dehijl. Branchias o&onas & duplices habet,tefte etiam A- 
«■*/>• 13. riftotele. Interna: partes ea:dem cum internis par- 
tibus thunni. 
h Carne eft longe candidiore quam thunnus, non 
infuaui, fed conco&u difficili, multum nutrietjte. 
C&D yEftate ab oeftroitadiuexatur, quemadmodum & 
thunnus, vt in terram &nauesinfiliat. Sub pinna 
vero haeret exiguum animal: quiaob pinna: articu- 
lum cutis illic mollior teneriorque fit, faciliusque 
illinc ianguineexugerepoffit: &ita tenaciter hae- 
ret, vtnullacorporisagitationepofiit excuti. Ro- 
ftro xiphia: tantu ineftrobur,vt eo nauesperforen- 
Lib. 32-arp.z. tur.Trebius Niger, vt refert Piinius, xiphiam,id 
eft, gladium roftro mucronato efle tradit, ab hoc 
naues perfollas mergi in Oceano ad locum Mauri- 
tania:, qui Cotta videtur non procul i Lyco(Lyxo, 
Vuottonus, alias Lixo) flumine. 
E Pifcem hunc maxime pertimefeunt pifcatores 
noftri: fi enim in retia inciderit , roftro , lummaque 
vi omnia difrumpit, vt multo plus damni adferat 
quam lucri, quod ex cius captura iperare poffit. 
COROLLARIVM. 
x« 
x® 
4 <? 
Gladii, aha» 
catus dich. 
Galeati. 
Gladius non cetus eft, fed pifcis cetaceus. Graeci 
xiphias dicitur & inflectitur, vt^Eneas: no xiphius, 
vtlupus , ficut recentiores quidam imperite vfiur- 
pant: quanquam in Hefychij dictionario, in quo 
innumera funt corrupta, legitur: 3 i 0 ‘ok zl^Sve tme r t 
Zji:: S?iV.© , 'icpdr biolaif , Apud eundem pro£. feribi- 
t u 1 e tiam irx. <rx.i p ro 51 Zx.lcp®', , al u%v 
is eyyjtpjdwyXfboi chri rSetiioiau. Athenaeus quoque _ _ 
ex Epicharmo mu^lxa nominat. aElianus de animalibus 13.4. ex Meflenia Menandri hos verfus reci- * 
tat : it atv ui y.ivqs, t-rp iiw yoA.lw A amaxr , uiario kx faiuvvpiov $<rau t O * 4 ' l l 2 ^Cp^aiv t S i*%i(pu/xuua{* 
Verfus quidem poliremus apparet corruptus. iyjivolx mamKw ^.oufiuxm AsA<$ 7 - 
v*'« t, tJwii, otSj Kil-m, Homerus OdylTeae u. de Scylla. Thynni (inquitPolybius» 
vt Strabo recitat libro 1.) cumgregatim praeter Italiam adielabuntur, 8 c Siciliam attingereprohiben * 
tur,in maiores incurrunt belluas, vtpote delphinos, canes, aliofque cetaceos pifces. Ex quorum ve- 
natione gaieotas, quos & xiphias aiunt, & canes nominari, (>i\i&j't<$icu;AtycSi<4su$x.iw'oKCp*oitSrabo, xe 
t>qu ZiQiox 4-xd‘y >;aty.twMx.xAx<nv , Euftathius ) pinguefeere ferunt. Latinus interpres ineptius h^c tranf- 
tulit. Scribitur autem Gixce yxMum, vt primainflexione parifyllaba. Quanquam Matta- 
rius galeos etiam in redo proferri putat, vndegenitiuusgaleotis formetur. Huius pifcis [ inquit ) Pii" 
nius meminit libro x xxi 1. cumdixit : Nihil eftvenenatiusvfquamqudin in mari paftinaca, vtpo- 
te cum radio eius arbores necari dixerimus, hanc tamen perfequitur galeos, idem & alios quidem pi- 
lees, fed paftinacas prxeipue. Nam & Oppianus trygona, id eft paftinacam : & xiphiam , hoc eftgl a " 
dium, liuegaleotem, diras pugnas inter fe committere fecundo volumine tradidit:quod quidem retu- 
limus, vt errorem Sipontini, aliorumque refelleremus, no enim galeus, hoc eft muftellus, fequitur pa- 
ftinacam, & alios pifces vt ait Plinius, cum fit generale, nonlpcciale nomen, vtautoreft Anftotelcs 
Galenus: fed galeo?, quem xiphiam fiue gladium vocari diximus in hodiernum diem G rzeis xiphia* 11 ’ 
& noftris pifcem fpatham cognominatum, Haec ille, qui in hoc fallitur quod Oppianum feribit *> r 
z. pugme inter paftinacam & gladium meminifle, cum is fimpliciter, & gladio 8 c paftinaca:, vtrique 
arma naturam elfe largitam dicat , huic in cauda , illi in roftro , vt in b. recitabimus. Mihi . iane ^ s 
