De Xiphia Lib. IV, 
DE XIPHIA, ID EST, GLADIO P i 
IO49 
E. 
G 
Xiphia iconem ekgtntijfmam Saluimus exhibuit libro 1. (uo De pifcibus. Pinnas in parte fup\ n 1 ahter qitdm 
%pndeleiisu fingit : indefiriptionevero non memtmtn:fi earum qua tn par 'teprmafunt. 1 
Ladii pifcis, quem Grxcixiphiam vocant, effigiem atque hiftoriani copiofiun dedimus fupri, 
elemento G. pagina 375». Hic Grasd eius nominis occafione s 7.7 v.e^-.v addimus. Xiphias ali Fni- A 
charmo , ni mendum fit, etiam dicitur, Saluianus. ego mendum eife non puto, nam & apud He- 
fychium idem vocabulum bgitur,& pro :&xiphydnaconchr >alterfciphydriadiciincur 
0 Xiphias ( inquit Saluianus) a Strabone etiam galeotes vocatur. Verilm cum Strabo de thunnis loqiiensi 
inquiat: Ek jJShfi&eu/r metlKtSg cwyaAswr*- ( <pi«e a*V«%) ■’■** hoc eft , Ex vena- Pertenfitu 
tione autem eorum pinguefceregaleotas ( quos & gladios appellari) decanes ferunt: ab eopaleotas vo- ^mbonuto. 
cari tum g'adic,s, tum canes, Euftathius, Hermolaus Barbarus, &P.Gy Ilius arbitrantur* quotum nos fat ' 
repudiamus fententiam. nam cum canis agladio diuerfus pifcis iit, haud credendum eftfcundein pifeerr, 
galeotain, gladium, & canem a Strabone appellar:, fed potius verba illa(«sv^$»<Pfiw A iy t^) id A{ quos 
& gladios appellari) parenchefi includi, ipfaque folaad galeotas referri debent, itaveeius fententia, 
galeotes, xiphias etiam dicaturi cx lequencious vero tyxcriv : hoceft, & canes inquiunt: illud, 
& canes, non ad , E d fo! um ad m vxttd * , Qve-l vero ad vtrunque referendum eft. Idem pifcis au- 
thorePdnio, fecundum Hermolai Barbari corregionem. Tomus Thurianus etiam diei videtur nam 
cum in veteri Pliniano imprello codice, mpifcium catalogo legatur : Tyiinus f ranus quem 4 xi 
phiam vocant: Hermolaus ficenmndauit, Tomus Thutianusqnemalijxiphiam vocant. Verum 
diligentius perpendamus, non folum Hermolaus locum non emendante, ied (quod pace canti viri di 
ttumht) deprauauit etiam magis. Thynnus enim corrigi debebat , & non Tomus : quando pneter id 
quod nemo Tomi nomine pro pifcevfus eft vnquam, ii Tomus legatur. Thynnus pifcis adeo notus & 
celebris in Pliniano catalogo non haberetur. Granus deinceps cum verSmendotelemtt-ur, eius loco 
non Thumnus, ied Thoreneus reftitui oportebat, etenim Hefychio quoque & Vanno eft 
, Hucusque Saluianus. ego pro Granus apud Plinium, vt veteres aliqui codices habent non 
Thoreneus vt Saluianus, fed Thrariisrepofuerim: quod & vicimus efe& i Xenocrate vfiirpfttun vo 
cabulum apud Oribafium. Thranis aui Xiphias ( inquit) cetaceus eft pifcis, &in frufta flatur - ori 
30 autem ingratus eft, fcaber, difficilis ad conficiendum, valenter nutriens, graueolens : quamobrem & 
cum iinapi comeditur, & in olla paratur : eiusque praeftantior pars eft imus venter. De Tomo quidem 
Thuriano {fictx Atkeneevtrtn 'Baibant* , pro Oraioti mm &vfr!u»', quod. 'B^omanu parttmca-iis carthaita fua- 
wfimanfign.ficarefribttyfth.nAup ) plura diximus in Corollariode Gladio, elemento G. deThurlionb 
autem vocabulo, in T. Galeos allinio duftus, idem videtur qui Galeotes Strabonis, hoc eft, gladius Qaleos 
Saluianus, Galeos( inquit Plinius) pei fcquitur & alios quidem pifces, fed paftinacas pr*cipu<£ 
Xanthias aliquantulum viroffis eft , & tenerior horcyno, Diphilus. Rondeletius proxauthi- 
xiphiam legendum fufpicatur, nefeio quam probe, louius xiphias interpretatur fpathas pifces vuffib 
quidem Icati fpadampro gladio dicunt, i Grasco ipathe. Romse& pleriique alijs Itali* licis ie- 
ice Spada appellatur, aduertendumumeu in nonnuhis locisnon hunc noftrum, qui roftro , fed alium 
40 ex galeorum genere Vulpem vocatum, vt qui cauda enfem repradentet , pefce Spida vocari, SiL 
uianus. Tasniaprior etiam Kondeleuj , a quibufdam fpafe , id eft , gladius vocatur , \ totius* C o>-I 
poris figura. 
Habet Gladius vtranqne maxillam roftratam: inferiorem tamen brciiem & triangularem : f npe 
riorem veromagis offieam, duriorem, longiffimam, ( bicubitalem nempe aliquando , ) atque enfiior- r 
mem. Corpore tereti eft, acapiteftatim valde crallo, deinde ad caudam vfique tenuiori feniim fU-o- ° 
in cuius excremo ante caudas exortum nou fecus quam in Thynno vtrinque eminentia quasdam ex -"u 
berat, caudam thynni etiam inftar falcatam habet. Non fquamis, fed cute tegitur , manibus caudam 
veriuscontre<ftata,lasui: caput vero verfus, afpera. Ventre eft argenteo, tergoex cineraceo nigricante 
Afilo Canis exortu thunni Sc gladtj agitantur, iufcftat is tanto dolore, vtndn minus interdum 
)o gladius, quam delphinus exiliat, &c. Anitoteles. . Et ab A riftotele mutuatus Plinius: Hoc animi n 
{usifihu) fed& thynno, & ei qui gladius vocatur, crebro Delphini magnitudinem excedenti, fub p j„ G 
na affigit aculeo ,&c. Videtur autem Plinius ( inquit Saluianus) Ariftoteliciloci fententiam alf ~ 
cutus non fuifle, quodmrgis fufpicor: aut locus elfe mendofus, ad Ariftotelicamq; cenfuram co t" 
rigendus, ( vt mn quidem delphini magnitudinem crebro gladium excedere, fed non minus delenio interdum °‘" 
ehm 
Ir- 
exihre , legamus . ) 
Ferox & robuftiffimus pifcis eft: ac vi: diuusBafilius tcftatur,immanis& horribilis, Saluianus 
rumpunt thynni Maiomenfe in mare noftrum ab Atlantico Oceano, cogentibus Xiphfis if-q H " 
qui celo a roftro prominente inftrudti, eos toto mari perfeqiiuhtur, louius. ‘ " C1 Us ’ 
Natu grandiores xiphias, non fecus cjulin reliqui cetacei pifccs , duram atque infipidam carne 
£0 habentfiuniores vero , teneriores & fapidiores funt. vnde cum otnni tempore teneros atque m 
efleteftetur Aelianus, dehis minoribus intellexilfecredendu eft: quippe quifiipore vel nobili^! 08 
pifeibus comparari poffint etli carnis teneritudine atque friandi facilitate cum lalubrioribus no U$ 
conferendi, eam enim duritie atque mollitie mediocre, friabilem vero haud inultum habent v* mt 
ptereanequeadmodumfacilcconcoquuntur(cOnco<a:i tamen multum nutriunt ) neque*vnd' ; ^ 
optimum fuccum gignunt. Archeftratiis in Byzantio eum celebrem elie, caudaq; trtaxime comtneiid 'r^ 
teftatunnoftro vero iudicioj&experientia, caput eius atque abdomen partibus caterisdubio U | 
priferri debent- F.liviic vladius i nno etiam mnln n,ram« Umni-nr »iV \ . — u 1" P roc . a . 
D 
autem 
ridebent. Elixus gladius ( quo etiam modo paratus fuauior eft ) comedi confueuic Aiicrbl 
grandiores,non fecus qu^m thunni, in fi-ufta diffiedi faliri folent , Saluianus, 
Maurus epifeopus in libello quem Conmuium patris Dei mferipiit, Caino (tanquam fratrieidx) 
gladiumpilcemapponiti n f 
H 
X 
1 r : 
