ADVERSVS AMATHVM LVSITANVM. 
■7 
tiri j vt do£tior, diligentiorq; viderer, quo nihil deteftabilius , execrabiliusq; dici poteft. 
» Ad SPARGANivM veniamus, in quo ita me taxat . Sparganium fiue Xiphidion Officina Calunia xv. 
>i rum Spatula foetida eft , cum inter fe maxime conueniant. Vnde Matthiolum Scnenfem hic errare De Sparga- 
»> certum eft, qui Sparganium non efle Spatulam foetidam contendit, & eo magis, quia in Spatula fce- ni °' 
» tida piluiasnon comperiri, in quibus femen claudatur, dicat: quod falfilsimum efie, qui Spatula fae- 
»> tidx mediocrem habent notitiam, norunt. Proinde Sparganium Spatulam foetidam elTe certum eft. 
Hadtenus ille . Demiror fane tam perfriftam hominis frontem , qui quafi omnium rerum naturam, c a | urnn - a - 
plantarum omnium intimam notitiam perdidicerit, ac imbiberit, adeo audadterhos graues mihiim tunditur.' 3 C ° 
ponit errores, confeftim me errare accuiat. Cognofcitis, vt opinor, hominis eruditionem ,& vitse 
confuetudinem . Porro non modo omnibus rei herbaris ftudiofis ( vnum tantum Ruellium excipio) 
fed & exteris omnibus, quibus aliqua fit ftirpium cognitio in confeffo eft, nil aliud efle Spatulam 
fcetidam vulgo appellatam , quam Xyridem. Xyris enim prster id, quod omnibus notis. Spatulam Spatula foeti 
foetidam referat, foliorum odore facile indicat nomenclationis occafionem, quippe quoniam fi di- 5^"®* 
gitis confricentur, foetidum admodum odorem fundunt, vnde illi nomen, adeo vtTirefia, vel Talpa nium/ ° 
csciorfit,quinon viderit, Spatulam foetidam vocatam omnibus fanc notis Xyridem referre . Hanc 
d nemme deferiptam reperio , prsterquam a Mattheo Syluatico Pandcftarum amftore , qui eam Iri* 
di fimilem reddidit. Id quod Lufitani petulantiam palam facit. Siquidem nulla extat planta , qus 
magis Iridem referat, quam Xyris , adeo vt fcripferit Oribafius appellari aliquibus Sylueftrem Iri- 
dem, a quo quantum diftet Sparganium, eos iudices velim , qui in materia medica indaganda plus 
operis , ac laboris , quam Lufitanus impenderunt. Nec plvribvs verbis ea refellam, qus Calunia xvj. 
deSideritc obijeis, in quam magis, acmags tuam detegis rei plantaris infeitiam, cum ita memoras. De Siderice. 
Confpicitur Sideritis hsc in nonnullis vallibus folio afpero Saluis magnitudine tanquam Marrubij 
albicante , & per circuitum tanquam Quercus dentato , quod fricatum ex fe odorem , qualem ex Cy- 
donijs optime maturis oriri videmus, emittit, <^uem Diofcoridesfubintelligit, cum dicit guftunon 
injucundo , cum adftri&ionc aliqua. Hanc vero Fuchfius in fuo herbario nouifle videtur, quanquam 
» Matthiolus oppofitum contendat. Sed revera Matthiolus eam nunquam vidit, quia fi eam cogno- 
>» uiflet, illius odorem fuauifsimum nunquam prstermififlet . Hsc eius funt verba : fed quam omni 
fucco inania, ipfe videat. Quodenimde S iderite prima, quam fe in dodtifsimi viri Fuchfij herbario Suiip&wnii- 
narratinuenifle, fuas proferat commentitias nugas, hic facile dcmonftrat,quod eius folia nonmo- f^Lufiunus 
do non fpedtentur Quercus initar finuata,fed nec per ambitum nulla parte laciniata, tametfi Lufita- 
nus , vt potius fuam tueretur opinionem , quam veritatem , id non fit veritus affirmare . Ipfa enim Fu- 
chfij pictura de Lufitani fide maxime teftatur. In primis enim flores oftendit fpicatos in caulium fum- 
mitatibus erumpentes, non autem in ipfiscaulibus orbiculats vcrtebrsinftar, vtin Marrubio, per- 
interftitia difpofitos . Prstercafolia nulla ex parte correfpondent , nec pomorum Cydoniorum o- 
dor,quetn folus Lufitanus illi tribuit. Diofcorides enim Cydoniorum odore , nec quouis alio Si- 
deritem hanc commendauit , fed guftu non iniucundo ; multa enim habentur , qus odore maxime 
placeant, &faporedifpliceant. Sedmiln fatis verendum eft, an L-uhtanus Cydoniorum odoi em huic 
plants tribuent, ut vera fateretur, anfortafle fusfuftinends opinionis caufa . Quippe Fuchfius hu- 
iufce odoris non meminit, ncc nobis periculum facientibus percipi potuit. Nonenim hanc ftirpem 9 
ignoramus , vt Ilia potius temeritate , quam fcientia exiftimat Lufitanus . Sed non fortafle a fcopo ab- 
erraret, qui diceret Lufitanum Fuchfij Sidentem nufquam vidifle.nifi appidlam, quod falso feribat, 
Sideritem hanc in vallibus nafei ,vbi plerunque folum vliginofum efle folet, Fuchfius vero perinde, 
ac Diofcorides in afperis, petrofis , ac incultis locis. Min vs acerbe aliquanto patior, cum de Tra- xvij. 
gonoflramftudet emendare opinionem, vbi Lufitanus ita fuam exorditur calumniam. Non prx- De Tr *§ 0 * 
termittendus quoque eft Ruellius, qui proculdubio in dignofcenda herba ifta multum hallucinatus 
eft, qui Tragum lunci fpeciem efle crediderit, cui quoque Matthiolus Senenfis fubfcribit nulla ful- 
tus Vatione," cum e diredto Tragum h erba fit, ex qua vitrum conficitur. Atqui inter omnia, quxha- 
ftenus nobis obicdfa funt a Lufitano , & fatis dilucide , vt arbitror , refutata , nihil iuftius , nihil x- 
quius fateor, vnquam in nobis eft calumniatus, quam qua: de Trago hic recitat. Hoc modo fi ca- 
ti ere potuiflet, dum nimis fe follicitum exhibet circa exiguam in nobis labeculam, non ipfe pluribus 
fe maculis contaminaret . Equidem fateor , olim in Tragi hiftori a ancipitem me habuifle opinionem , 
quanquam inclinaret quandoque animus ad credendum, nil aliud Tragum efle, quam quoddam hu- 
milis lunci genus in maritimis proueniens, cui femen acinofum in cacumine nafeitur rubrum , ad- 
ftringenti fapore . Eram enim fretus hoc argumento , quod fcilicet fcripfiffet Diofcorides , nafei Tra- 
gum fine folijs, pufilhs circum ramos acinis , rutis, multis, magnitudine tutici, acuto cacumine, 
quae omnia potius ad iuncos fpe&are, quam ad aliam quamuis plantam videbantur. Opinionis in- 
ditiafubinde augebat, quod fequenti ftatim capite idem Diofcorides dcluncis vulgaribus egerit. 
Verum quod & luminis , & praiclarifsimis contingit ingenijs ,vt temporis proceflu plura quoque inuc- 
hcrint,& diligentius examinauerint,id mihi accidifle fateor. Renanque mpofterum exactius agi- 
tata, acperpenfa, melioribus adinuentis, minime puduit priorem deponere opinionem. Etenim 
ciim animaduerterem apud Theophraftum , & Plinium , quorum etiam iudicium in noftris Lati- 
B ) nis 
