684 
5.138 resp. 4.088 voor de cylinderdiameters opleverde, waardoor 
de functioneerende doorsnede volgens het bovenstaande zou worden 
5.133 resp. 4.082, leverde de direkte experimenteele vergelijking 5.127 
resp. 4.076, d. w. z. juist de doorsneden van de zuigers zonder eenige 
correctie. Wagner beeft hierop blijkbaar niet zoo grooten nadruk 
gelegd, omdat bij zijn eerste onderzoek de direkte experimenteele 
bepaling van de functioneerende doorsnede van den grooten zuiger 
van den AMAGAT-manometer opleverde 40.189, terwijl de doorsnede 
van den zuiger zelf slechts 40.176 bedroeg 1 2 ). Nu heeft Wagner 
echter in een later onderzoek gemeenschappelijk met P. P. Koch 
verricht 3 ), deze bepalingen herhaald. Hij vindt thans in metingen, 
die hij nauwkeuriger acht dan de vroegere wederom 5.128 voor de 
functioneerende doorsnede van .den kleinen zuiger, maar 40.164 
voor die van den grooten, d. w. z. nog iets minder dan de werkelijke 
doorsnede. Deze bepalingen bieden dus al heel weinig steun aan de 
hydrody namisch afgeleide vergrooting van de functioneerende door- 
snede door de wrijving op het cylinderoppervlak 3 j. ( 
Deze zaak, die van fundamenteele beteekenis is voor alle absolute 
drukmeting, kan dus nog niet als uitgemaakt gelden. Ook onze 
proeven geven daarvoor op ’t oogenblik nog geen gelegenheid, omdat 
wij nog niet in staat waren een van onze drukbalansen direkt te 
vergelijken met een open manometer met overdracht voor voldoend 
hooge drukkingen (60 a 100 Atm.). De indirekte vergelijking, die 
wij verkrijgen, door de zeer nauwkeurige aansluiting van onze 
waters tofisoth er m aan die van Schalkwijk, schijnt in dezelfde richting 
te wijzen als de proeven van Wagner, dat n.1. inderdaad functio- 
neerende en werkelijke doorsnede samenvallen. Toch blijft natuurlijk 
een direkte vergelijking voor al onze metingen een zaak van het 
hoogste gewicht, en wij hopen dan ook zeer ovei niet te langen 
tijd in staat te zijn zulk een vergelijking uit te voeren. 
' Wij hebben in het voorgaande gesproken over het principe der 
drukbalansen van Schsiffer en Büdenberg. Wij dienen thans nog 
een oogenblik stil te staan bij de uitwerking ervan in de praktijk. 
Voor de lagere drukkingen — tot 250 atm. is die al zeer een- 
voudig. De cylinder A (tig. 2) rust op een zwaren gegoten drievoet, die 
op zijn beurt op een onderstuk steunt, dat met stelschioeven in den 
9 l.c. p 919. 
2 ) Ann. d. Phys. (4) 31, p. 48. 
3) Enkele bijzonderheden in de interessante proeven van Bridgman (Proc. Amer. 
Acad. XLIV, p. 201) schijnen in dezelfde richting te wijzen, maar uit de mededeeling 
laat zich niet met zekerheid uitmaken of deze onderstelling juist is. Wij gaan er 
dus niet verder op in. 
