662 
Anatomie. — De Heer Bolk biedt eene mededeeling aan van den 
Heer A. J. P. v. d. Broek: „Over pterionnaden en pterionb eender en”. 
(Mede aangeboden door den Heer Pekelharing). 
Het is bekend, dat de in het pterion aan elkaar grenzende been- 
stukken van den schedel zeer verschillende verhoudingen vertoonen, 
zoowel wat den vorm en de grootte der aangrenzende schedelnaden 
betreft als door het voorkomen van afzonderlijke beenstukjes, ossa 
epipterica. 
Bij de meeste schedels grenzen het os parietale en de ala magna 
van het sphenoid over eene grootere of kleinere uitgestrektheid aan 
elkaar en wordt er dus eene spheno-parietale naad gevormd. Bij 
sommige schedels echter grenzen het os frontale en de squama tem- 
poralis met eene verschillend lange fronto-temporale naad aan elkaar. 
In dat geval spreekt men van een processus frontalis ossis temporalis. 
De in het pteriongebied voorkomende ossa epipterica kunnen door 
hun aantal, grootte, vorm en ligging de configuratie aan het pterion 
sterk beïnvloeden. 
Het onderzoek van de door de LoRENTZ-expeditie uit Zuid Nieuw- 
Guinea medegebrachte papoeaschedels, vermeerderd met een aantal, 
door den officier van gezondheid de Ivock uit hetzelfde gebied toege- 
zonden schedels leerde mij verhoudingen in het pteriongebied kennen, 
die een hernieuwd onderzoek daarvan wenschelijk maakten. 
Bestudeering van de desbetreffende literatuur leert, dat de ver- 
schillende onderzoekingen, zoowel omtrent den proc. frontalis als 
omtrent de pterionbeenderen bijna alle van statistischen aard zijn 
en geen rekening houden met den toestand aan de aan elkaar 
tegenovergestelde zijden van eenzelfden schedel. Als gevolg van dit 
karakter der onderzoekingen is bijna steeds hef voorkomen van een 
proc. frontalis, welke vorm dit ook bezit, op eenzelfde wijze beoor- 
deeld geworden. Slechts bij Gruber B vind ik, zooals verder blijken 
zal, verschillende vormen van fronto-temporale naad aangegeven. 
Het onderzoek nu van een 114-tal schedels leerde mij drie punten 
kennen, waarop ik de aandacht zou willen vestigen, en wel: le dat 
men verschillende vormen van processus frontalis heeft te onder- 
scheiden; 2e dat men, voor de beoordeeling van de beteekenis van 
een fronto-temporale naad steeds de twee schedelhelften onderling 
moet vergelijken en 3e dat men processus frontalis en pterionbeen- 
deren met elkaar moet vergelijken. 
Wat het eerste punt betreft merk ik op, dat men twee verschil- 
B Gruber W.Übei' die Verbindung der Schlafenbeinsehuppe mit dem Stirnbeine. 1874. 
