G55 
Neisser en Lübowski onderzochten bij konijnen de productie van 
agglutininen tegen typhusbacillen door inspuiting van typhusbacillen, 
die met agglutininen beladen waren eenerzijds, en inspuiting van 
niet behandelde bacillen anderzijds. Zij vonden, dat de eerstgenoemde 
bacillen een veel geringer effect hadden dan de niet behandelde. 
Op te merken is, dat hun behandelde bacillen maximaal verzadigd 
waren met agglutininen en daarna weer ettelijke malen nitgewasschen 1 j. 
Von Düngern heeft een enkele proef beschreven over hetimmuni- 
seerend vermogen van met amboceptor beladene runderbloedlichaampjes 
bij het konijn. Hij vond in zijn proef nagenoeg geen amboceptorvorming. 
Sachs heeft deze proeven uitgebreid en wel gevonden, dat de 
amboceptorvorming een minder goede was, maar toch wel degelijk 
bestond. Ook hij deelt slechts één proefreeks mede met maximaal 
verzadigde bloed 1 ich aampj es . 
Ik wil hier niet wijzen op de verschillen, die er tussclien de 
proeven van Besredka en de Duitsche onderzoekers bestaan ; dit zal 
ik in een volgende mededeeling doen. Maar voor mij was die 
controversie voldoende om door uitgebreidere proeven in deze richting 
eenig nader inzicht te verkrijgen. Bovendien was er één argument, 
dat mij dwong de slotsom, die de Duitsche onderzoekers uit hunne 
proeven getrokken hebben, nl. dat met antilichamen beladene antigenen 
geen of weinig immunisatorisch effect bezitten, niet algemeen geldig 
te achten. 
Het is toch een bekend feit, dat men, om een immuunserum met 
hoog titer te verkrijgen, meest meer dan eens het betreffende anti- 
geen moet inspuiten. De tweede en volgende injecties geschieden dan 
bij een dier, dat reeds een zekere hoeveelheid antistoffen bezit, in 
het algemeen zelfs meer dan noodig is, om de hoeveelheid antigeen, 
die ingespoten wordt, te binden. Nu is er niet zoo heel veel ver- 
schil in het behandelen van een dier voor de tweede maal en het 
inbrengen van antigeen -)- antilichaam tegelijkertijd bij een onbehan- 
deld dier. En uit het feit, dat de tweede injectie bij een voorbe- 
handeld dier wel immunisatorisch effect heeft, concludeerde ik het 
onwaarschijnlijke van de meening van v. Düngern c.s. 
nieuwste onderzoekingen van von Behring over de diptheriebestrijding weer naar 
voren zijn- gekomen, wil ik hier niet spreken. Men zie hiervoor Kretz (Zeitschr. 
f. Heilkunde 1901, Heft 4) en J. Rehns (G. R. de la Soc. de Biol. 1901, février), 
die geen imrnunisatie konden teweegbrengen met gecompenseerde mengsels, in 
tegenstelling met Babes, wien dit wel gelukt was, en verder de mededeelingen 
van von Behring (D. Med. Wocli. 1913), die vond, dat een mengsel, dat voor één 
diersoort neutraal reageerde, voor een ander diersoort nog toxisch kon zijn. 
0 J. Rehns (G. R. de la Soc. de Biol. 1900, pg. 1058) vond geen verschil in 
immuniseerend vermogen tussclien geagglutineerde en niet behandelde bacillen. 
