708 
snelheid van den sporangiend rager, zij het ook gedurende enkele 
minuten. Men merkt n.1. op, dat bij de geringe, maar plotselinge 
stijging van 1 / 10 ° C. voor een oogenblik de groeisnelheid wel 25% 
geringer kan worden, om pas daarna weer te stijgen tot een normale 
snelheid. Het is dan zeker niet de temperatuur zelve, die direct op 
den groei werkt, maar waarschijnlijk een kortdurende wijziging in 
den vochtigheidsgraad van de atmosfeer om het plantje. Uitvoeriger 
hoop ik later hierop terug te komen. Hoofdzaak is het hier er op 
te wijzen van hoeveel belang het is bij dergelijke proeven een liooge 
mate van constantheid te bereiken. 
Voor de proeven worden gebruikt sporangiendragers, die drie a 
vier c.M. hoog zijn. Het is uit het onderzoek van Errera {Bot. 
Zeitung 42 ei Jahrg. 1884) bekend, dat zij dan in een stadium zijn 
gekomen, waarin ze een maxi malen en ten naaste bij constanten 
groei bezitten. 
De sporangiendrager, die voor de proef gebruikt wordt, bevindt 
zich in het centrum van een kastje, dat dus op een zeer constante 
temperatuur blijft en waarin de atmosfeer een hoogen graad van 
vochtigheid bezit, welke gedurende de proef volkomen dezelfde blijft. 
De groei wordt waargenomen door een dubbelen wand van dik 
glas bij 40-malige vergrooting met een kijker, die buiten het kastje 
kan worden opgesteld. Het licht voor de waarneming wordt geleverd 
door een zwakke, roode lamp, die enkel tijdens de waarneming, 
dus zoo kort mogelijk, wordt ingeschakeld, en waarvan het matte 
licht eveneens door een dubbelen glaswand vallend, het plantje als 
een silhouet tegen een rooden achtergrond doet afsteken. De be- 
lichting van het centraal geplaatste plantje geschiedt door van boven 
het licht te laten vallen door een dubbelen glaswand. Terwijl ver- 
hinderd wordt, dat het plantje rechtstreeks door dit licht van boven 
wordt bestraald, valt het licht eerst op 8 spiegeltjes, die in een 
hoek van 45° ten opzichte van de stralen op gelijke afstanden in 
een krans rondom den centralen sporangiendrager opgesteld zijn. 
Op die wijze ontvangt de sporangiendrager radiair symmetrisch van 
8 zijden een gelijke belichting. Om verschillende redenen — later 
uitvoeriger te vermelden — voldeed deze opstelling het best. 
Steeds wordt vóór de belichting door enkele waarnemingen om 
de 5 a 10 min. de groei van den betreffenden sporangiendrager 
bepaald. Terwijl de variatie van den groei der verschillende sporangien- 
dragers aanzienlijk is, is de groei van eenzelfden drager in opeen- 
volgende minuten zeer gelijkmatig, vooral als men bij de gevonden 
cijfers bedenkt, dat bij kort opeenvolgende waarnemingen de waar- 
nemingsfout tamelijk groot kan zijn, daar steeds bij zwakke, roode 
