komen tot de kennis der atoomgrootte. Nu bedacht ik evenwel, dat 
ik reeds vroeger de grootte bepaald had van het waterstofmol eland, 
en dat deze grootte zelfs de eerste molekuulgrootte was, die ik ten- 
minste begroot had. Uit de waarnemingen van Regnault, waarbij 
het volume onder 1 Meter druk als eenheid van volume was aan- 
genomen had ik waarden verkregen liggende tusschen 0,0005 en 
0,0008, wat voor onze eenheid van volume overeenkomt met 0,00038 
en 0,0006, waaruit voor — 
Pk 
volgen zou een waarde liggende tusschen 
0,95 en .1,5. En een waarde, dicht bij 0,95 liggende, schijnt mij 
verreweg waarschijnlijker dan de waarde welke uit de kritische 
gegevens zou volgen — en doet mij besluiten dat bij die lage tem- 
peraturen waterstof zich grootendeels tot dubbelmolekulen associeert. 
Maar toch blijft de waarde van het volume van het atoom H, 
als het gebonden is aan 
1 
4 
gedeelte van het atoom C, zeer gedeci- 
deerd kleiner, dan wanneer het gebonden is aan een tweede atoom 
H. En dat is een uitkomst, die mij steeds gebleken is juist te zijn 
n.1. dat de volumegrootte van een atoom niet alleen door zijn eigen 
aard wordt bepaald, maar ook door den aard van het atoom, waar- 
aan het gebonden is. Dat is natuurlijk geheel in tegenspraak met de 
aanname, dat een atoom een volkomen onveranderlijk lichaampje is, 
door geen krachten, ook niet door atoomkrachten, te veranderen. 
Wel moet het met de molekulen in hun geheel, de eigenschap ge- 
meen hebben onveranderlijk te zijn voor botsingskrachten der warmte 
en van druk. Maar bij de verbinding met andere atomen, waarbij 
krachten van hoogere orde in het spel komen, gedragen zij zich, ik 
zou bijna zeggen als weeke lichamen, die èn van gedaante en van 
grootte kunnen veranderen. En de voorstelling, dat een atoom een 
baan van electronen is, om een vaste kern, gevormd door een punt 
waarin het atoomgewicht geconcentreerd is, of als het atoom bi-, 
tri- of tetravolent is, door 2, 3 of 4 banen, om centra, waarin 
1 
van het atoomgewicht geconcentreerd is — een voor- 
stelling, welke door de studie der lichtverschijnselen in het leven is 
geroepen 1 ) kan hiervan de verklaring zijn. Men heeft de snelheid 
in de banen maar groot ten opzichte der snelheid der warmtebewe- 
ging aan te nemen om de schijnbare hardheid te verklaren, en de 
draaiing der molekulen om een of meer assen als aanwezig te onder- 
stellen, om banen en platte vlakken tot een schijnbaar volume te 
9 Men zie o.a. Dr. Bohr, Phil. Mag. 1913. 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXII. A°. 1913/14. 
53 
