794 
veerkrachtige bollen laat plaats maken voor die eener geleidelijke uit- 
wisseling der energie tijdens de botsingen, waarbij men in laatste 
instantie de kinetische energie der bewegende en botsende moleculen 
kan opgenomen denken in het tusschenliggende medium, door welke 
o\ ergang de uitwendige druk wordt bepaald — dan vervalt een 
deel van den grondslag der vroeger aangenomen correctie wegens 
schijnverkleining , tenminste in den ouden vorm. 
Wanneer men de moleculen beschouwt als tamelijk stabiele syste- 
men, waarvan het volume door de vergrooting van den in- en uit- 
wendigen druk slechts weinig verandert, dan vervalt ook een groot 
deel der later ingevoerde correctie wegens werkelijke verkleining. Men 
wordt tot dit inzicht gevoerd, wanneer men bedenkt, hoe uiterst 
gering juist bij hoogere temperaturen de temperatuurin vloed is (wij 
komen hierop nog terug), zoodat het schijnt dat de molecuulsystemen 
zelfs door den invloed der warmtebeweging (die toch wel intensiever 
zal wezen dan die van den druk) slechts weinig in volume wor- 
den gewijzigd. Het schijnt dat de verhooging der temperatuur hoofd- 
zakelijk dezen invloed heeft, dat sommige moleculen (waarvan het 
aantal door de bekende thermodynamische betrekkingen wordt aan- 
gegeven) plotseling uiteenvallen tot meer eenvoudige (of omgekeerd), 
wanneer door de te hooge intensiteit der inwendige bewegingen bij 
die moleculen de sterke chemische band wordt verbroken. Men heeft 
dan in de zich „dissocieerende” stof eenvoudig tivee soorten van 
moleculen, b.v. bij N 2 0 4 de moleculen N 2 0 4 en N0 2 — maar beide 
schijnen — zoolang zij individueel bestaan — vrij ongevoelig te zijn 
voor volumeveranderingen door temperatuur ot druk. 
En eindelijk wanneer men de z.g. schijnassociatie beschouwt 
als eene in het wezen der dingen liggende verschijning; ik meen in 
dezen zin, dat van zelf, tengevolge der botsingen en der tijdelijk 
werkende versterkte aantrekkende krachten, of door andere toevallige 
omstandigheden, tijdelijke molecuulopeenhoopingen worden gevormd 
zoodat deze toestand van schijnassociatie : ) voor iedere stof geheel 
bepaald wordt door de grootte der (gereduceerde) temperatuur en van 
het volume dan komt men er vanzelf toe al de genoemde in- 
vloeden te vereenigen in ééne vergelijking b=f{v,T), waarvan wij 
op dit oogenblik slechts den algemeenen vorm kennen, zonder dezen 
nog te kunnen precizeeren. Naar het mij voorkomt, zal hier het laatste 
woord — wat de afleiding der bedoelde vergelijking betreft — wel 
weer door de stralings- en quantentheorie worden gesproken. 
’-) Welke dus volgens deze opvatting niets te maken heeft met werkelijke asso 
ciatie, als bij N0 2 en H 2 0, welke geheel van chemischen aard is. 
4 
